Istotna zmiana okoliczności w przesłankach unieważnienia postępowania

Zgodnie z art. 255 pkt 5 ustawy Pzp zamawiający unieważnia postępowanie o udzielenie zamówienia, jeżeli wystąpiła istotna zmiana okoliczności powodująca, że prowadzenie postępowania lub wykonanie zamówienia nie leży w interesie publicznym, czego nie można było wcześniej przewidzieć.

Dla zastosowania przepisu art. 255 pkt 5 ustawy Pzp należy stwierdzić po pierwsze, że zmiana okoliczności faktycznie wystąpiła, a nie powstała jedynie możliwość jej wystąpienia, a po drugie, iż jest to faktycznie zmiana istotna, czyli na tyle znacząca, że zarówno prowadzenie postępowania, jak też wykonanie zamówienia nie leży już w interesie publicznym.

Koniecznym jest udowodnienie przez zamawiającego, że wcześniej, czyli w momencie wszczęcia postępowania, nie można było przy zachowaniu należytej staranności przewidzieć, iż zmienią się okoliczności, w wyniku czego kontynuowanie postępowania i udzielenie zamówienia nie będzie leżało w interesie publicznym (zob. wyrok z dnia 14 kwietnia 2010 r. sygn. akt KIO/UZP 398/09).

Istotna zmiana okoliczności to kategoria obiektywna, ściśle powiązana z przedmiotem i terminem wykonania zadania objętego postępowaniem o zamówienie publiczne, która w określonych warunkach powoduje, iż dalsze kontynuowanie postępowania przetargowego narusza interes publiczny, któremu miało służyć to postępowanie (zob. wyrok z dnia 6 lutego 2012 r. sygn. akt KIO 156/12).

W wyroku z dnia 3 czerwca 2015 r., KIO 1056/15 Krajowa Izba Odwoławcza zwróciła uwagę, że„zmianę okoliczności” należy rozumieć jako zaistnienie pewnych zdarzeń faktycznych, których konsekwencją jest przyjęcie, że kontynuowanie postępowania przetargowego nie leży w interesie publicznym (SO w Warszawie V Ca 1187/2009). Interes publiczny z kolei nie powinien być utożsamiany z interesem samego zamawiającego (GKO BDF1/4900/64/69/13/RWPD-57591), ale raczej należy go rozumieć jako cel dla którego zaspokojenia realizowane miało być zamówienie, który to cel zaspokaja konkretnie wskazane potrzeby społeczne (KIO 601/11). Tak więc interes publiczny jest potrzebą ogółu, określonej społeczności czy grupy mieszkańców, zawodowej, charakteryzującej się wspólną cechą (KIO/UZP 262/08).

Zmiana okoliczności musi mieć charakter istotny, czyli faktycznie uniemożliwiający (a nie utrudniający) realizację zamówienia według dotychczasowych założeń (zob. wyrok SO w Lublinie IX Ga 30/2008), co bywa rozumiane jako zmiana będąca następstwem zdarzeń nadzwyczajnych, występujących rzadko (zob. wyrok KIO 1001/14). Jednocześnie zamawiający nie był w stanie przewidzieć, spodziewać się że takie zdarzenie zajdzie, w momencie ogłaszania przetargu. Jeżeli możliwym było przewidzenie wystąpienia takiej okoliczności to wówczas zamawiający nie ma prawa unieważnić postępowania (zob. wyrok KIO/UZP 398/09). Co więcej zmiana okoliczności musiała już wystąpić w momencie podejmowania decyzji o unieważnieniu. Nie wystarcza więc samo zagrożenie taką zmianą, konieczne jest aby unieważnienie postępowania było reakcją na zdarzenie, które już zaszło (zob. wyrok SO w Gliwicach X Ga 45/2008 czy wprost wyrok KIO/UZP 114/07).

Podejmując decyzje o unieważnieniu zamawiający ma obowiązek szczegółowego podania wszystkich okoliczności uzasadniających unieważnienie, a więc określić interes publiczny, który chciał zaspokoić, opisać niespodziewane zdarzenie które zaszło, wykazać, że ma ono charakter istotny a także, że nie był w stanie przewidzieć jego zajścia (zob. wyrok SO w Lublinie IX Ga 30/2008 czy KIO 293/14). Co ważne okoliczności uzasadniające zaistnienie braku interesu społecznego muszą mieć charakter trwały, czyli nie można ich przezwyciężyć np. przez zmianę organizacyjną czy uzgodnień (zob. wyrok UZP/ZO/O-1372/05).

Kwestionowane były m.in. następujące przyczyny unieważnienia postępowania: brak akceptacji (decyzji) upoważnionego urzędu dla wdrożenia zamawianych rozwiązań (zob. wyrok KIO 1001/14); niezadowolenie i brak akceptacji pracowników dla zakupu zamawianych usług (KIO 764/13); zmiana koncepcji wykonania przedmiotu zamówienia (zob. wyrok KIO 304/13); zmiana sposobu finansowania przedsięwzięcia, ale bez utraty części środków (zob. wyrok KIO 1171/12); zmniejszenie ilości środków finansowych na sfinansowanie zamówienia (zob. wyrok KIO/UZP 628/10); powzięcie wiadomości, że usługi które są przedmiotem zamówienia można gdzie indziej kupić taniej (zob. wyrok UZP/ZO/O-1343/06); błąd w dokumentacji przetargowej (zob. wyrok SO w Lublinie IX Ga 30/2008).

Nie ulega wątpliwości, że zamawiający podejmując decyzję o unieważnieniu postępowania powinien czynić to ostrożnie i dopiero po przeprowadzeniu gruntownej analizy prawnej oraz stanu faktycznego mającego uzasadnić taki krok. W orzecznictwie i literaturze podkreślana jest wyjątkowość stosowania omawianej przesłanki.

Nie powinna ona zatem być lekiem na niezdecydowanie zamawiającego czemu wielokrotnie z resztą dawała wyraz Krajowa Izba Odwoławcza oraz sądy okręgowe.

 

Orzecznictwo:  www.uzp.gov.pl