Kryterium decydujące o łącznym szacowaniu wszystkich produktów spożywczych
Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy Pzp, w przypadku, gdy zamawiający planuje nabycie podobnych dostaw, wartością zamówienia jest łączna wartość podobnych dostaw, nawet jeżeli zamawiający udziela zamówienia w częściach, z których każda stanowi przedmiot odrębnego postępowania, lub dopuszcza możliwość składania ofert częściowych.
W uzasadnieniu do projektu ustawy Pzp zwrócono uwagę, że „Podstawową regułą decydującą czy dane usługi, dostawy i roboty budowlane powinny być oszacowane łącznie i traktowane jako jedno zamówienie jest możliwość uprzedniego zaplanowania usługi, dostawy, i robót budowlanych. Art. 30 ust. 2 ustawy Pzp wzorowany bezpośrednio na art. 5 ust. 9 dyrektywy klasycznej wprowadza przy tym dodatkową regułę szacowania odnoszącą się wyłącznie do dostaw. Reguła nakazuje, aby łącznym szacowaniem wartości dostaw obejmować nie tylko takie same dostawy, ale także dostawy podobne, które należy rozumieć jako dostawy o identycznym lub podobnym przeznaczeniu (motyw 19 dyrektywy klasycznej). Jeżeli zatem dostawy nie są takie same lub podobne, lub nie było możliwości ich zaplanowania - co do zasady, nie będzie konieczności łącznego szacowania ich wartości.”
W przypadku szacowania wartości zamówienia na dostawy produktów spożywczych, kryteriami decydującymi, czy mamy do czynienia z jednym zamówieniem będą również: tożsamość przedmiotowa, kryterium jednego wykonawcy oraz tożsamość czasowa zamówienia.
Wątpliwości może budzić kryterium tożsamości przedmiotowej. Celem nabycia produktów spożywczych jest ich spożycie. Taki cel nabycia produktów spożywczych nie może być jednak podstawą do uznania, że wszystkie artykuły spożywcze, bez względu na rodzaj (np. warzywa, ryby, wyroby ciastkarskie) to podobne dostawy, a wartością zamówienia będzie łączna wartość takich dostaw. Przyjęcie takiego stanowiska jest niedopuszczalne także na gruncie ustawy Pzp.
Słusznie zauważa Urząd Zamówień Publicznych w opinii „Szacowanie wartości i udzielanie zamówień, w tym zamówień objętych projektem współfinansowanym ze środków Unii Europejskiej” „Z odrębnymi zamówieniami będziemy mieli do czynienia w sytuacji, gdy przedmiot zamówienia ma inne przeznaczenie lub nie jest możliwym jego nabycie u tego samego wykonawcy (np. wykonanie poszczególnych zamówień wymaga spełnienia przez wykonawców odmiennych warunków). W przeciwnym wypadku, tzn. gdy udzielane zamówienia mają to samo przeznaczenie oraz dodatkowo istnieje możliwość ich uzyskania u jednego wykonawcy należy uznać, iż mamy do czynienia z jednym zamówieniem. Jeżeli zatem w tym samym czasie możliwe jest udzielenie podobnego przedmiotowo i funkcjonalnie zamówienia, które może być wykonane przez jednego wykonawcę, mamy do czynienia z jednym zamówieniem.”
Nie sposób zatem przyjąć, że dostawami podobnymi będą dostawy wody gazowanej, warzyw, ryb wędzonych, wyrobów piekarskich i ciastkarskich oraz jaj kurzych. Nabycie takich produktów spożywczych nie jest bowiem możliwe u jednego wykonawcy (producenta). Kryterium decydującym o łącznym szacowaniu wartości wszystkich produktów spożywczych nie może być to, że można je nabyć w supermarkecie, supersklepie lub hipermarkecie.
Kryterium decydującym o łącznym szacowaniu wartości wszystkich produktów spożywczych nie może być również to, że dostawcą wszystkich artykułów spożywczych jest podmiot, który prowadzi działalność gospodarczą prowadząc supermarket lub hipermarket, w których można nabyć wszystkie produkty spożywcze.
W opinii prawnej „Zasady szacowania wartości zamówienia na zakup produktów spożywczych”, aktualnej także na gruncie ustawy Pzp, Urząd Zamówień publicznych stwierdza, że „Co do zasady, zamawiający w jednym postępowaniu powinien nabywać określonego rodzaju dobra, jeśli zachodzi możliwości ich realizacji przez jednego wykonawcę (element podmiotowy) i gdy posiadają one podobne przeznaczenie lub funkcję, tzw. zamówienia tego samego rodzaju (element przedmiotowy). Ponadto, aby określonego rodzaju zakup możliwy był po przeprowadzeniu jednego postępowania, obok ww. przesłanek konieczne jest spełnienie dodatkowego warunku tj. istnienie związku czasowego pomiędzy nabywanymi dobrami. Taki związek zachodzi, gdy funkcjonalnie powiązane ze sobą zamówienia mają być nabywane w dającej się przewidzieć, określonej perspektywie czasowej. Natomiast zamówienia, które mają różne przeznaczenie i nie zachodzi możliwość ich wykonania przez jednego wykonawcę, co do zasady, powinny być traktowane jako zamówienia odrębne. Tym samym, zamawiający w ramach jednego postępowania powinien łączyć zamówienia obejmujące dostawy, które posiadają podobne przeznaczenie i zachodzi możliwości ich realizacji przez jednego wykonawcę. W stosunku do nich powinien dokonać opisu przedmiotu zamówienia i oszacować ich wartość. Odnosząc powyższe do zakupu artykułów spożywczych, podstawowym kryterium decydującym o tym czy mamy do czynienia z jednym zamówieniem, czy z kilkoma odrębnymi, będzie dostępność produktów u jednego dostawcy. Powyższej oceny zamawiający powinien dokonywać z uwzględnieniem podziału jaki w sposób naturalny istnieje na rynku artykułów spożywczych, tzn. co do zasady odrębne podmioty dostarczają pieczywo, warzywa i owoce, mięso i wędliny, nabiał, itp. Jeżeli wartość odrębnego zamówienia nie przekracza kwoty 14 000 euro, do jego udzielenia przepisy ustawy Pzp nie będą miały zastosowania, ze względu na wyłączenie przewidziane w art. 4 pkt 8 tejże ustawy.”
W uchwale z dnia 2 stycznia 2015 r., KIO/KD 113/14 Krajowa Izba Odwoławcza za nieprawidłowe uznała stanowisko Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych, iż jednym zamówieniem jest dostawa artykułów mlecznych, nabiału i jaja, artykułów z przemiału zbóż, pieczywa, świeże wyroby piekarskie, ciastkarskie, produktów zwierzęcych, świeżego mięsa i wędlin, świeżych warzyw i owoców, przypraw, makaronów, herbaty i tłuszczów roślinnych, mrożonek, pozostałych artykułów żywnościowych, ryb, ryb puszkowanych, konserwowych, przetworzonych, mrożonek, wędzonych, za nieprawidłowe. Prezes Urzędu Zamówień Publicznych stanął na stanowisku, iż podnoszony przez zamawiającego na etapie zastrzeżeń podział produktów żywnościowych na poszczególne grupy asortymentowe stanowi podział sztuczny, którego celem jest jedynie nieuprawnione odstąpienie od stosowania przepisów ustawy Pzp, a kwestią kluczową jest - wspólny dla wszystkich towarów bez względu na ich kategorię - cel udzielanych zamówień publicznych, tj. zapewnienie funkcjonowania stołówki poprzez wydawanie posiłków.
W zgłoszonych zastrzeżeniach zamawiający odwołał się do postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania wyjaśniającego Rzecznika Dyscypliny Finansów Publicznych właściwego w sprawach rozpoznawanych przez Regionalną Komisję Orzekającą we Wrocławiu z dnia 19 czerwca 2012 r. (RDFP/51-19/4/2012), w którym dokonano - uwzględniając, iż w przypadku dostaw powtarzających się okresowo przez pojęcie „rodzaj” należy rozumieć ten sam gatunek, odmianę, typ, czy też jakość, a zamówienie może wykonać nieograniczony krąg wykonawców tzw. „zamówienia z tej samem półki na tych samych warunkach” - kwalifikacji środków żywności do następujących asortymentów - rodzajów: owoce i warzywa, mięsa i jego przetwory, pieczywa, ryby, mrożonki, artykuły ogólnospożywcze, nabiał.
W ocenie Krajowej Izby Odwoławczej koniecznym było odwołanie się do stanowiska Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych zawartego w Informacji o wyniku kontroli, gdzie wskazano, że „Zamawiający zobowiązany jest nabywać określonego rodzaju dostawy, usługi lub roboty budowlane w jednym postępowaniu w sytuacji, gdy zamówienie ma obejmować przedmiot tego samego lub podobnego rodzaju i o takim samym lub podobnym przeznaczeniu oraz gdy zamówienie to może zostać zrealizowane przez jednego wykonawcę”, ponieważ wynika z niego wprost, że ten sam lub choćby podobny rodzaj dostaw ma znaczenie z punktu widzenia obowiązku przeprowadzenia przez zamawiającego jednego postępowania - kwestią przesądzająca nie jest jedynie przeznaczenie tych dostaw (użycie do przygotowania posiłków w celu zapewnienie funkcjonowania stołówki poprzez wydawanie posiłków). Zdaniem Krajowej Izby Odwoławczej Prezes Urzędu Zamówień Publicznych nie stwierdził nawet, że wszystkie zamawiane przez zamawiającego dostawy produktów żywnościowych to produkty „tego samego lub choćby podobnego rodzaju”.
Krajowa Izba Odwoławczej uznała, że Prezes Urzędu Zamówień Publicznych nie wykazał, że zakup przez zamawiającego u różnych podmiotów asortymentu spożywczego na łączną kwotę, przekraczającą kwotę, o której mowa w art. 4 pkt 8 Pzp, stanowi naruszenie art. 4 pkt 8, art. 7 ust. 1 i 3, art. 32 ust. 2 i 4 oraz art. 40 ust. 1 i 2 Pzp2004 (aktualnie: art. 2 ust. 1 pkt 1, art. 16, art. 29-30).
Czytaj dalej