Odstąpienie od umowy a naruszenie równowagi kontraktowej stron

Odwołujący podnosił w ramach zarzutu, że zastrzeżenie umownego prawa do odstąpienia od umowy w przypadku zmiany powszechnie obowiązujących przepisów prawa dotyczących frakcji odpadów selektywnie zbieranych lub wymaganej częstotliwości odbioru odpadów, skutkuje możliwością ograniczenia zakresu zamówienia bez wskazania minimalnej (gwarantowanej) wartości lub wielkości usługi, co narusza art. 433 pkt 4 ustawy Pzp. Krajowa Izba Odwoławcza podzieliła stanowisko Odwołującego, że kwestionowane postanowienie stanowi klauzulę abuzywną.

Zasada trwałości umów o zamówienie publiczne jest wyprowadzana z uregulowań ustawowych prawa zamówień publicznych, które co do zasady nie przewidują możliwości dowolnego rozwiązywania takich umów zarówno przez zamawiającego, jak i wykonawcę. Przepis art. 456 ustawy Pzp pozwala zamawiającemu na odstąpienie od umowy w ściśle określonych sytuacjach. Regulacja ta ma charakter wyjątkowy, gdyż stanowi ograniczenie zasady pacta sunt servanda. Do umów w sprawie zamówienia publicznego obowiązuje zasada dotrzymywania umów, gdyż tego wymaga pewność obrotu. Celem umowy o zamówienie publiczne jest realizacja określonego świadczenia. Wykonawcy kalkulując ceny ofertowe biorą pod uwagę różne czynniki, uzależniając ceny od długości trwania świadczenia, jego wielkości, zakładając także czynniki ryzyka na odpowiednim poziomie, tak aby zapewnić zysk z realizacji zamówienia. (…)

Niewątpliwie, realizacji zasady trwałości umów służy dyspozycja art. 433 pkt 4 ustawy Pzp, w której za klauzulę abuzywną uznano przewidywanie w projektowanych postanowieniach umownych możliwości ograniczenia zakresu zamówienia przez zamawiającego bez wskazania minimalnej wartości lub wielkości świadczenia stron.

W postępowaniu zamawiający przewidział możliwość odstąpienia od umowy z zachowaniem miesięcznego okresu wypowiedzenia w przypadku wprowadzenia przez ustawodawcę obowiązku segregacji nowej frakcji odpadów lub zmianę w zakresie częstotliwości odbioru odpadów. Krajowa Izba Odwoławcza podzieliła stanowisko odwołującego, że konstrukcja prawa odstąpienia jest wadliwa, wprowadzając okres wypowiedzenia przy odstąpieniu oraz nie precyzując terminu odstąpienia. Zamawiający nie określił, w którym momencie od umowy odstąpi w sytuacji zmian obowiązujących przepisów. Abstrahując jednak od powyższego, tak ustanowione prawo odstąpienia stanowi klauzulę abuzywną, o której mowa w art. 433 pkt 4 ustawy Pzp, w zakresie w jakim stanowi nieuprawnione ograniczenie zamówienia bez wskazania minimalnej wartości lub wielkości świadczenia. Nie jest możliwie prawidłowe skalkulowanie oferty i ryzyk, gdy wykonawca nie ma pewności co do zakresu zamówienia, który zrealizuje. Zamawiający przewidując postanowienie pozwalające na odstąpienie od umowy jest zobowiązany ustalić gwarantowaną wielkość świadczenia, czego Zamawiający nie uczynił. Postanowienie to przeczy zasadzie trwałości umów o zamówienie publiczne i w sposób niedozwolony i nieuzasadniony pozwala na ograniczenie zamówienia w dowolnym czasie i zakresie.

Krajowa Izba Odwoławcza uznała również, że zamawiający nie przewidział prawa odstąpienie w przypadku jakichkolwiek zmian powszechnie obowiązujących przepisów mających wpływ na wykonanie umowy, a wyłącznie dotyczących obowiązku segregacji nowej frakcji odpadów lub zmiany w zakresie częstotliwości odbioru odpadów, które to zdarzenia, jak słusznie podnosił odwołujący nie muszą skutkować zakończeniem umowy. Zamawiający posiada inne instrumenty pozwalające na zabezpieczenie zarówno interesów własnych jak i wykonawców kalkulujących oferty z założeniem 3-letniego okresu trwania umowy. Zamawiający przewidział zresztą we wzorze umowy możliwość zmiany umowy: „w przypadku zmian powszechnie obowiązujących przepisów prawa w zakresie mającym wpływ na realizację przedmiotu zamówienia.” Ponadto, Zamawiający przewidział możliwość udzielenia osobnego zamówienia na odbiór nowej frakcji odpadów albo dokonać zmiany umowy z wykonawcą przez obowiązek przewidzenia dodatkowej trasówki dla odbioru nowej frakcji odpadów. Ustanowienie prawa odstąpienia w okresie 3 letnim realizacji umowy bez wskazania minimalnej wielkości świadczenia jest nieproporcjonalne, narusza równowagę kontraktową stron, uniemożliwia prawidłowe skalkulowanie ryzyk i przewiduje odstąpienie w okolicznościach, które zamawiający może zabezpieczyć w inny sposób. Dlatego też, Krajowa Izba Odwoławcza nakazała Zamawiającemu wykreślenie kwestionowanego postanowienia.

Wyrok z dnia 23 września 2025 r., KIO 3331/25

Dziękujemy za przeczytanie tego artykułu do końca. Czytaj portal wPrzetargach.pl na bieżąco

Portal wPrzetargach.pl to kompendium wiedzy o zamówieniach publicznych