Czy można zastosować tryb wolnej ręki po niezakończonym postępowaniu

Krajowa Izba Odwoławcza wskazuje na treść przepisów ustawy Pzp, będących podstawą zarzutu wskazanego w pkt 1 petitum odwołania. Zgodnie z art. 214 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp zamawiający może udzielić zamówienia z wolnej ręki, jeżeli ze względu na wyjątkową sytuację niewynikającą z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, której nie mógł on przewidzieć, wymagane jest natychmiastowe wykonanie zamówienia, a nie można zachować terminów określonych dla innych trybów udzielenia zamówienia.

W przepisie art. 388 pkt 1 ustawy Pzp określono, że zamówienia sektorowego można udzielić w trybie zamówienia z wolnej ręki w przypadkach określonych w art. 214 ust. 1 pkt 1-5 i 9-14. W postępowaniu zamawiający zobowiązany był do stosowania przepisów ustawy Pzp właściwych dla zamówień sektorowych. Zamówienie zostało udzielone w trybie zamówienia z wolnej ręki, o którym mowa w art. 214 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp. Przepis ten przewiduje możliwość skorzystania z trybu niekonkurencyjnego wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia szeregu przesłanek, do których należą: wystąpienie wyjątkowej sytuacji, brak wpływu zamawiającego na jej zaistnienie, nieprzewidywalność tej sytuacji, konieczność natychmiastowego wykonania zamówienia, brak możliwości zachowania terminów wymaganych dla trybów konkurencyjnych.

Wszystkie wskazane przesłanki muszą zostać spełnione kumulatywnie, a pomiędzy nimi powinien zachodzić związek przyczynowo-skutkowy. Jak wskazuje ugruntowane orzecznictwo oraz poglądy doktryny, przez „wyjątkową sytuację” należy rozumieć zdarzenia losowe o charakterze nagłym i obiektywnie nieprzewidywalnym, które nie wynikają z działań lub zaniechań zamawiającego, a ich zaistnienie uniemożliwia zachowanie procedur przewidzianych w trybach konkurencyjnych. Przykładami takich sytuacji są klęski żywiołowe, katastrofy, awarie techniczne czy inne nadzwyczajne okoliczności pozostające poza zakresem kontroli zamawiającego. (…)

W konsekwencji to na zamawiającym spoczywa obowiązek wykazania istnienia wszystkich przesłanek zastosowania omawianego trybu. Tym samym, uzasadnienie takiej decyzji nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości.

Zamawiający, w uzasadnieniu wyboru trybu zamówienia z wolnej ręki zawartym w ogłoszeniu o udzieleniu zamówienia, jako jedyną okoliczność uzasadniającą jego zastosowanie wskazał „niezakończenie postępowania przetargowego pn.: Usługa przyjęcia do zagospodarowania (przetwarzania) odpadów o kodzie 19 08 05 – ustabilizowane komunalne osady ściekowe wytwarzanych w Zakładzie Oczyszczania Ścieków Kujawy (…)”, utożsamiając tę okoliczność z przesłankami z art. 214 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp. W dalszej części uzasadnienia ograniczył się do przytoczenia treści tego przepisu prawnego. W ocenie Krajowej Izby Odwoławczej, przywołana przez zamawiającego okoliczność nie spełnia wymogu „wyjątkowości sytuacji” w rozumieniu art. 214 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp. Sam fakt niezakończenia postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego nie może być kwalifikowany jako zdarzenie nadzwyczajne, nieprzewidywalne i pozostające poza kontrolą zamawiającego.

Zamawiający, jako profesjonalny uczestnik systemu zamówień publicznych, powinien był przewidzieć potencjalne ryzyka związane z długotrwałością procedury przetargowej oraz odpowiednio zaplanować harmonogram prowadzonych postępowań. Należy zauważyć, że procedura przetargowa, zwłaszcza w trybie przetargu nieograniczonego, wiąże się z koniecznością przeprowadzenia szeregu czynności, w tym badania i oceny ofert, co może wpływać na czas jej trwania. Powyższe ryzyka są znane i powszechne w praktyce zamówień publicznych i nie stanowią przesłanki do zastosowania trybu zamówienia z wolnej ręki.

Mając powyższe na uwadze, Krajowa Izba Odwoławcza, stwierdziła, że zamawiający nie wykazał zaistnienia przesłanek określonych w art. 214 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp.

Wyrok z dnia 14 października 2025 r., KIO 3588/25

Czytaj portal wPrzetargach.pl i zostań ekspertem w zamówieniach publicznych