Na czym polega bezwarunkowość gwarancji i poręczeń wadialnych?

Wadium wniesione w formie gwarancji i poręczeń, o których mowa w art. 97 ust. 7 pkt 2-4 Pzp2019 musi mieć taką samą płynność jak wadium wniesione w pieniądzu, co oznacza, że dochodzenie roszczenia z tytułu zapłaty wadium wniesionego w formie tych gwarancji i poręczeń nie może być utrudnione (zob. wyroki z dnia 17 czerwca 2008 r., KIO/UZP 537/08 i z dnia 23 stycznia 2009 r., KIO/UZP 62/09).

Gwarancja przedkładana jako wadium w postępowaniu o zamówienie publiczne musi mieć zatem postać gwarancji bezwarunkowej, tj. gwarancji na pierwsze żądanie. Jeżeli gwarant uzależni zapłatę sumy gwarancyjnej od dokonania czynności sprawdzających, które mają wykazać zasadność żądania beneficjenta (zamawiającego), to takie żądanie nie odpowiadałoby wymogom co do jej bezwarunkowości.
Za naruszenie wymogu „bezwarunkowości” nie może być uznany wymóg weryfikacji podpisów osób występujących w imieniu zamawiającego, tzw. klauzula złożenia żądania zapłaty kwoty wadium do gwaranta banku za pośrednictwem banku prowadzącego rachunek bankowy zamawiającego, który potwierdzi, że podpisy w oryginale widniejące na żądaniu zapłaty zostały złożone przez osoby uprawnione do reprezentowania zamawiającego.

Klauzula ta (tzw. klauzula identyfikacyjna) jest jedynie formą weryfikacji osób zgłaszających roszczenie, która nie odbiera gwarancji cech bezwarunkowości, nieodwołalności i płatności na pierwsze żądanie. Zawarcie w treści gwarancji bankowej dodatkowej klauzuli identyfikacyjnej nie prowadzi zatem do utraty przez gwarancję bankową charakteru gwarancji bezwarunkowej. Klauzula identyfikacyjna nie uniemożliwia bowiem zamawiającemu dochodzenia żądania wypłaty kwoty objętej gwarancją ani też nie nakazuje uzasadniania dochodzonego roszczenia.

W wyroku z dnia 7 lipca 2014 r., KIO 1279/14, Krajowa Izba Odwoławcza uznała, że wykonawca prawidłowo zabezpieczył wadium, a „wynikające z treści gwarancji bankowej oświadczenie o bezwarunkowym i nieodwołanym zobowiązaniu banku do zapłaty na pierwsze żądanie Zamawiającego kwoty wadium, wypełnia istotę gwarancji bankowej, określanej jako bezwarunkowa”. Krajowa Izba Odwoławcza zwróciła uwagę, że kwestionowane postanowienia gwarancji w postaci klauzuli identyfikacyjnej nie wywierały w odniesieniu do ważności i skuteczności złożonego wadium żadnych skutków prawnych, a ich zamieszczenie w treści gwarancji bankowej nie wpłynęło na skuteczność wniesienia wadium.
Warunek bezwarunkowości gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej spełniony jest w przypadku, gdy zamawiający nie musi uzasadniać żądania zapłaty z tej gwarancji, tj. w sytuacji, gdy wypłata kwoty wskazanej w gwarancji musi nastąpić na podstawie samego żądania wypłaty kwoty skierowanego przez zamawiającego do gwaranta. Gwarancja straciłaby zatem przymiot bezwarunkowości w przypadku, gdyby żądanie zapłaty musiało być uzasadniane, a więc kiedy gwarant mógłby badać podstawy zasadności żądania zapłaty skierowanego przez zamawiającego do gwaranta.

W wyroku z dnia 17 listopada 2014 r., KIO 2291/14, Krajowa Izba Odwoławcza uznała, że „Użycie w umowie klauzuli „na pierwsze żądanie” oznacza, że odpowiedzialność gwaranta ulega zaostrzeniu, ponieważ obciążający go obowiązek świadczenia powstaje z chwilą powiadomienia go o niewykonaniu zapłaty przez dłużnika.

„Bezwarunkowy” charakter jego odpowiedzialności wyłącza możliwość jej uzależnienia od warunku; „nieodwołalność” w połączeniu z uzgodnieniem terminu ważności stabilizuje stosunek gwarancji. Sens tego rodzaju klauzul w umowie gwarancji bankowej polega m.in. na zabezpieczeniu beneficjenta nie tylko przed ryzykiem niewypłacalności jego kontrahenta, lecz także przed ryzykiem długotrwałego i trudnego dochodzenia swoich roszczeń.

Umowa gwarancji bankowej opatrzona klauzulami „nieodwołalnie i bezwarunkowo” oraz „na pierwsze żądanie” ma taki sam charakter, jak omawiana wyżej gwarancja bez tych klauzul, z zastrzeżeniem, co do znaczenia wymienionych w niej klauzul. Jest więc ona umową samodzielną, nieakcesoryjną i ponadto abstrakcyjną.

Umowa gwarancji bankowej opatrzona powyższymi klauzulami kreuje - odmiennie od innych rodzajów gwarancji - abstrakcyjne zobowiązanie banku wobec beneficjenta, niezależnie od stosunków wewnętrznych łączących bank z dłużnikiem oraz dłużnika z wierzycielem. Bank nie może przeciwstawić wierzycielowi (beneficjentowi) zarzutów ze stosunku podstawowego. W stosunku wewnętrznym bank nie jest zobligowany, a w stosunku gwarancyjnym - nawet upoważniony, do badania merytorycznej zasadności zgłoszonego roszczenia przez beneficjenta gwarancji. Uwzględniając powyższe Izba wskazuje, że Zamawiający miał prawo określić w SIWZ wymagania w zakresie treści gwarancji a wykonawca składający ofertę obowiązany był zabezpieczyć ofertę gwarancją wadialną (w przypadku, gdy wybrał taką formę wniesienia wadium), której treść będzie zgodna z oczekiwaniami Zamawiającego. 

Uwzględniając uchwałę Sądu Najwyższego, jak również postanowienia SIWZ wprowadzające do gwarancji ubezpieczeniowej (analogicznie do bankowej) klauzulę bezwarunkowości, nie można zgodzić się ze stanowiskiem Odwołującego, że gwarancja ubezpieczeniowa nie zawierająca tej klauzuli spełnia wymagania Zamawiającego. Jednoznacznie wskazał Sąd Najwyższy Umowa gwarancji bankowej opatrzona powyższymi klauzulami kreuje - odmiennie od innych rodzajów gwarancji - abstrakcyjne zobowiązanie banku wobec beneficjenta, niezależnie od stosunków wewnętrznych łączących bank z dłużnikiem oraz dłużnika z wierzycielem.

Wynika z tego jednoznacznie, że klauzula bezwarunkowości musi być zawarta w gwarancji, aby spełniała swoje zadanie zgodnie z wymaganiami Zamawiającego. 

Doniosłość znaczenia klauzuli bezwarunkowości zawarta jest również w wyżej przytoczonej sentencji uchwały. Gwarancja wadialna zawierając w swej treści między innymi klauzulę bezwarunkowości realizuje cel owej gwarancji tj. eliminację ryzyka beneficjenta gwarancji uprawnionego do otrzymania zapłaty.”
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku w wyroku z dnia 14 listopada 2014 r., II GSK 1606/13, LEX nr 1592048, uznał, że wymóg weryfikacji podpisów osób występujących w imieniu zamawiającego przez bank prowadzący rachunek, na który ma być dokonana zapłata z gwarancji wadialnej, jest wymogiem formalnym i nie podważa bezwarunkowego charakteru gwarancji. 

W wyroku z dnia 14 maja 2009 r., KIO/UZP 570/09; KIO/UZP 571/09, Krajowa Izba Odwoławcza zwróciła uwagę, że: „Powszechnie przyjęty jest pogląd, że gwarancja wadialna jest bezwarunkowa, gdy wypłata uzależniona jest od złożenia żądania zapłaty w formie określonej w gwarancji oraz oświadczenia, iż osoba, za którą bank udzielił gwarancji, nie wywiązała się z zobowiązań wobec beneficjenta, a wymóg pisemnego potwierdzenia okoliczności objętych treścią gwarancji należy traktować jako wyłącznie wymóg formalny pisemnego wezwania do zapłaty. Zdaniem SO „wymóg potwierdzenia okoliczności stanowiących podstawę wezwania do zapłaty rodzi po stronie gwaranta możliwość weryfikacji żądania. Tak więc znajdujące się w treści gwarancji wymogi nie miały znamion warunku, a jedynie stanowiły formalny element dla ewentualnej wypłaty kwoty wadium. Roszczenie przedmiotowej gwarancji płatne było na wezwanie do zapłaty spełniające określone wymogi formalne, a te nie stanowiły o warunkowości samego zobowiązania” (wyrok z 29 lipca 2002 r., cyt. za Michał Makowski, Gwarancja bankowa jako forma wniesienia wadium - kontrowersje interpretacyjne, Kwartalnik Prawa zamówień publicznych, Numer 2 (17) / 2008, s. 25 i n.)”.
Powyższe stanowisko zostało potwierdzone w wyroku z dnia 21 lipca 2009 r., KIO/UZP 859/09.
 
Orzecznictwo: www.uzp.gov.pl