Jakie muszą być wyjaśnienia wykonawcy, aby na ich podstawie zamawiający mógł dowiedzieć się, jakie okoliczności spowodowały obniżenie ceny jego oferty oraz jakich oszczędności wykonawca mógł dzięki nim dokonać?

Stwierdzić należy, iż ustawodawca w art. 90 ust. 2 ustawy Pzp wskazał jednoznacznie, że obowiązek wykazania, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny lub kosztu spoczywa na wykonawcy, który złożył ofertę z ceną budzącą wątpliwości.

W przepisie mowa jest o „wykazaniu”, czyli udowodnieniu, że cena nie jest rażąco niska. Tym samym wyjaśnienia wykonawcy nie mogą stanowić jedynie formalnej odpowiedzi na wezwanie Zamawiającego, zawierającej ogólne informacje o działalności wykonawcy lub deklaracje co do realizacji zamówienia za zaoferowaną cenę, niepoparte stosownymi dowodami.

Wyjaśnienia wykonawcy muszą być na tyle konkretne i szczegółowe, aby na ich podstawie Zamawiający był w stanie dowiedzieć się, jakie okoliczności właściwe wzywanemu do wyjaśnień wykonawcy, spowodowały obniżenie ceny jego oferty, w jaki sposób okoliczności te spowodowały obniżenie ceny i jakich oszczędności wykonawca mógł dzięki nim dokonać.

W zależności od przedmiotu zamówienia, wykonawca powinien wykazać przykładowo: ceny poszczególnych materiałów, ceny ofertowe dostawców, przyjętą technologię i organizację robót, koszty wynagrodzeń, koszty podwykonawców, koszty stałe (paliwa, energia), koszty zarządzania, koszty zabezpieczenia należytego wykonania umowy, koszty ubezpieczenia, rezerwę, zysk.

Obowiązkiem wykonawcy jest zatem przedstawienie tych składników i wykazanie indywidualnych czynników wpływających na to, że wykonawca mógł zaoferować tak niską cenę.

Dodatkowo, ustawodawca wymaga, aby wskazane w wyjaśnieniach informacje, były poparte dowodami, którymi mogą być przykładowo oferty uzyskane od dostawców, w tym zawierające uzgodnione upusty, umowy wstępne z podwykonawcami, czy zawarte w samych wyjaśnieniach obliczenia wskazujące na prawidłowość kalkulacji cenowej i zysk.

Przenosząc powyższe na grunt postępowania, którego dotyczy wyrok KIO 1751/18, skład orzekający uznał, iż wykonawca MT nie sprostał obowiązkom wskazanym powyżej.

Część 2 zamówienia obejmowała dostawę wyposażenia do Pracowni Obróbki Ubytkowej Mechanicznej w Metalu, tj. obrabiarki do metalu - tokarki uniwersalne z odczytem cyfrowym z wyposażeniem, szlifierki do płaszczyzn, frezarki do uzębień, szlifierki do wałków i otworów, szlifierki ostrzałka, wiertarki promieniowej i dłutownicy oraz ich montaż, uruchomienie, szkolenie w zakresie przedmiotu dostawy, oznakowanie urządzeń zgodnie z „Podręcznikiem wnioskodawcy i beneficjenta programów polityki spójności 2014-2020 w zakresie informacji i promocji” i zapewnienie serwisu w okresie gwarancji dla wyposażenia, które wymaga serwisowania.  W związku z powyższym stwierdzić należało, że skoro przedmiotem zamówienia są dostawy, to głównym kosztem jest cena nabycia produktów.

W ocenie Krajowej Izby Odwoławczej wykonawca MT powinien zatem przedstawić w wyjaśnieniach dane dotyczące m.in. ceny poszczególnych urządzeń będących przedmiotem dostawy, koszty dotyczące serwisu oferowanych urządzeń, a także kalkulacje kosztu transportu wraz z ich doręczeniem w miejsce wskazane, jak również koszty pracownicze ponoszone w związku z realizacją zamówienia.  

Wykonawca MT w udzielonych wyjaśnieniach przedłożył co prawda Zamawiającemu zdjęcia katalogowe urządzeń wraz z ich ceną, jednakże jak wynikało z treści wyjaśnień były to jedynie zdjęcia poglądowe, bowiem jak wskazał wykonawca MT urządzenia będą robione na specjalne zamówienie. Z powyższego wynikało więc, iż powyższe urządzenia to nie urządzenia zaoferowane Zamawiającemu w ofercie.

Wykonawca MT nie przedstawił ponadto, mimo oświadczenia, iż urządzenia zostaną dostosowane do wymagań określonych treścią SIWZ żadnych wyjaśnień odnośnie kosztów związanych z takim dostosowaniem, nie wskazał o ile cena wskazana w katalogu wzrośnie. Wskazać przykładowo należy, iż z dołączonej do wyjaśnień karty katalogowej wynika, iż wykonawca MT w wyjaśnieniach uwzględnił tokarkę do metalu model 410 x 1000 mm, która wyceniona została na około 22 683 zł. Jak wskazał jednak Przystępujący i co potwierdził Zamawiający, powyższa tokarka nie spełnia jednak wymagań Zamawiającego określonych w SIWZ. Aby tak się stało konieczne było dostosowanie jej do wymagań SIWZ, co też wynikało z pisma wykonawcy MT.

Odwołujący w złożonych na rozprawie dowodach wykazywał, iż cena tokarki która wymagania Zamawiającego spełnia wynosi około 100 000 zł. Krajowa Izba Odwoławcza stwierdziła więc, że w tym zakresie istniały wątpliwości odnośnie ceny oferowanych urządzeń, a brak szczegółowych wyjaśnień odnośnie kosztów związanych z dostosowaniem zaoferowanych urządzeń do wymagań SIWZ uniemożliwiał Zamawiającemu ocenę, czy zaoferowana przez wykonawcę cena jest ceną realną.

Wykonawca MT nie przedstawił również żadnych wyjaśnień związanych kosztem przeprowadzenia szkoleń odnośnie obsługi oferowanych urządzeń, nie wyjaśnił też okoliczności dotyczących kosztów serwisu gwarancyjnego, jak również nie przedstawił żadnych dowodów na podnoszoną w wyjaśnieniach kwestię rabatów. Nie wskazał jakiej wysokości rabaty może zaoferować ani na jakie urządzenia. W konsekwencji powyższych ustaleń, skład orzekający uznał, iż wyjaśnienia wykonawcy MT były zbyt ogólne, by uznać je za wystarczające do uznania, że rzetelnie oszacował on swoją ofertę. Wykonawca wskazał bowiem okoliczności, które w jego ocenie wpływają na obniżenie ceny, tj. wieloletnie doświadczenie, dobre wypracowane warunki handlowe, duże ilości zamawianych urządzeń, a także okoliczność posiadania własnego serwisu i możliwość zaoferowania Zamawiającemu rabatów. Nie przedstawił natomiast, w jaki sposób czynniki te wpływają na obniżenie ceny i nie podał wartości, o jakie mógł obniżyć cenę w związku z wykazanymi okolicznościami.

Wskazane przez wykonawcę MT czynniki są jedynie ogólnymi stwierdzeniami, niepopartymi konkretnymi kwotami, o jakie mógł on obniżyć cenę. Wyjaśnienia tego rodzaju mogą co najwyżej uzupełniać konkretne i szczegółowe analizy i wyliczenia, jednak nie mogą stanowić wyjaśnień samych w sobie. MT nie wykazał przy tym, iż wskazane wyżej okoliczności są wyjątkowe i nie przysługują innym wykonawcom.

Wieloletnie doświadczenie, wypracowane warunki handlowe są okolicznościami dotyczącymi również innych wykonawców, stąd też trudno przyjąć, iż okoliczności te są właściwe jedynie dla wykonawcy MT. Izba wskazuje, że wykonawca nie wykazał także żadnych kosztów pracowniczych związanych z wykonaniem zamówienia, okoliczność ta została w jego wyjaśnieniach całkowicie pomięta.

W wyjaśnieniach powinien natomiast wskazać wszelkie obiektywne czynniki, odnoszące się do elementów oferty i mające znaczenie dla należytej realizacji zamówienia, konkretne okoliczności, które będą dla niego źródłem przychodów lub obniżenia kosztów lub które będą uprawniały Zamawiającego do oceny, że zaoferowana cena nie stwarza ryzyka niewykonania umowy przez wykonawcę.

Wykonawca MT zobowiązany został w sposób jednoznaczny wykazać Zamawiającemu, Iż jego oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny, a wykonanie umowy będzie dla niego opłacalne, tzn. że wykonawca będzie w stanie pokryć wszystkie koszty związane z realizacją całości przedmiotu zamówienia z kwoty wynagrodzenia uzyskanego z tego tytułu od Zamawiającego, przy jednoczesnym zachowaniu reguł rynkowych, przepisów prawa, terminu realizacji zamówienia oraz warunków zawartych w dokumentacji przetargowej i podpisanej umowie. Wykonawca ten w złożonych wyjaśnieniach nie zdołał obalić domniemania rażąco niskiej ceny. Przepis wynikający z art. 89 ust. 1 pkt 4 Pzp nakłada na Zamawiającego obowiązek odrzucenia oferty jeżeli zawiera ona rażąco niską cenę lub koszt w stosunku do przedmiotu zamówienia.

W podobnym sposób wypowiada się norma wynikająca z art. 90 ust. 3 Pzp, która stanowi, że Zamawiający odrzuca ofertę wykonawcy jeżeli dokonana ocena wyjaśnień wraz ze złożonymi dowodami potwierdza, że oferta zawiera rażąco niską cenę lub koszt w stosunku do przedmiotu zamówienia.  Tym samym Zamawiający naruszył art. 89 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 90 ust. 3 Pzp, poprzez zaniechanie odrzucenia oferty wykonawcy MT, a naruszenie to miało wpływ na wynik postępowania. Jednocześnie poziom ogólności złożonych wyjaśnień nie pozwala ustalić, czy w cenie skalkulowane zostały wszystkie elementy przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami Zamawiającego, a więc czy treść oferty odpowiada treści SIWZ. Jest to jednak związane z wadliwością złożonych wyjaśnień dotyczących ceny oferty, zatem bezpośrednią podstawą odrzucenia tej oferty jest okoliczność, że zawiera ona rażąco niską cenę w stosunku do przedmiotu zamówienia, nie wykazano bowiem, że cena ta nie jest rażąco niska.

 

Wyrok z dnia 18 wrześna 2018 r., KIO 1751/18

Źródło:  www.uzp.gov.pl