Zamówienie z wolnej ręki w przypadku usług żywieniowych dla pacjentów szpitala

Przywołując treść art. 214 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp Krajowa Izba Odwoławcza wskazała, że katalog przesłanek zawartych w tym przepisie tworzą: wyjątkowość sytuacji, brak wpływu zamawiającego na jej zaistnienie (sytuacja nie wynikająca z przyczyn leżących po stronie zamawiającego), niemożność przewidzenia tej sytuacji przez zamawiającego, konieczność natychmiastowego wykonania zamówienia oraz brak możliwości zachowania terminów określonych dla innych trybów udzielenia zamówienia. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie, co oznacza, że brak ziszczenia choćby jednej z nich wyłącza możliwość udzielenia zamówienia w trybie z wolnej ręki.

Odnosząc się kolejno do wymienionych przesłanek Krajowa Izba Odwoławcza wskazała, że w okolicznościach sprawy zaistniała sytuacja o wyjątkowym charakterze. Zamawiający znalazł się w sytuacji wyjątkowej, gdyż Odwołujący wypowiedział umowę, a przedmiotem zamówienia jest usługa żywienia pacjentów szpitala onkologicznego zatem niewątpliwie jest to usługa newralgiczna, szczególnego rodzaju, gdzie niemożliwa jest jakakolwiek przerwa w świadczeniu tejże usługi. Izba podzieliła stanowisko zamawiającego oparte na opinii specjalistów dietetyków i lekarzy, że żywienie jest elementem procesu terapeutycznego pacjentów.

W ocenie składu orzekającego, przyczyny tego stanu rzeczy nie leżały po stronie Zamawiającego. Krajowa Izba Odwoławcza przedstawiając stanowiska stron wyrażone w przesyłanej pomiędzy nimi korespondencji oraz materiał dowodowy zgromadzony w sprawie wskazała, że Zamawiający nie odmawiał zmiany wysokości wynagrodzenia wykonawcy, a jedynie domagał się rzetelnego uzasadnienia wysokości żądanej przez wykonawcę nowej stawki w związku ze zmianą minimalnego wynagrodzenia. Zamawiający nie odmawiał też prośbom dotyczącym spotkań i negocjacji. Na każdą prośbę odpowiadał niezwłocznie. Nie można tym samym czynić było zarzutu Zamawiającemu, że przyczyna, jaką było wypowiedzenie umowy przez wykonawcę, leżała po stronie Zamawiającego. Niezasadnie więc wskazywał Odwołujący, że to Zamawiający był podmiotem odpowiedzialnym za zaistniałą sytuację.

Krajowa Izba Odwoławcza nie podzieliła również argumentacji Odwołującego w zakresie terminu obowiązywania umowy wskazując za zamawiającym, że w tym konkretnym przypadku, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, charakter zamówienia, dobro pacjentów zamawiający nie mógł sobie pozwolić na powtórzenie procedury wyłonienia wykonawcy zaproszonego do negocjacji, z uwagi na presję upływającego czasu do dnia, w którym Odwołujący (zgodnie z oświadczeniem o wypowiedzeniu) odstąpiłby od świadczenia usługi żywienia pacjentów.

Krajowa Izba Odwoławcza zaznaczyła, że dostrzega, iż okres 8 miesięcy na jaki została zawarta umowa z wykonawcą (...) spółką jawną przekracza czas jaki był wskazywany przez Odwołującego na przeprowadzenie postępowania w trybie konkurencyjnym, zgodnie z danymi podawanymi w Sprawozdaniach Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych za lata 2018, 2019 i 2020 r. Niemniej uwzględniając wagę przedmiotu zamówienia, zachowanie Odwołującego oraz realia rynkowe, gdzie po pierwsze na wysłane zapytania ofertowe odpowiedzi udzieliło tylko dwóch wykonawców, po drugie wykonawca (...) spółka jawna nie zgodził się nawet na 6-miesięczny okres wykonywania umowy, a po trzecie zgodnie z oświadczeniem Zamawiającego (czemu Odwołujący nie zaprzeczył) Odwołujący był jedynym podmiotem na obszarze, w którym funkcjonuje Zamawiający, który świadczył usługi, tak specjalistyczne, będące przedmiotem zamówienia, nie sposób twierdzić, że doszło do naruszenia art. 214 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp.

Krajowa Izba Odwoławcza dokonała kwalifikacji prawnej w konkretnym stanie faktycznym z wszechstronnym rozważeniem okoliczności sprawy. Okolicznościami mającymi znaczenie dla ewentualnego stwierdzenia naruszenia z art. 214 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp, są wszelkie powyższe czynniki, w tym zakres zamówienia, jaki zamawiający ustalił dla postępowania z wolnej ręki. W przypadku świadczenia usług żywieniowych dla pacjentów onkologicznych, świadczenie to winno było być nieprzerwane ze względu na zagrożenie zdrowia i życia.

W ocenie Krajowa Izba Odwoławcza w przedmiotowej sprawie wymagane było natychmiastowe wykonanie zamówienia z uwagi na charakter i wagę przedmiotu zamówienia. Niewątpliwie natychmiastowe wykonanie zamówienia leżało w interesie publicznym, gdyż wiązało się z wystąpieniem zagrożenia życia i zdrowia pacjentów.

Sąd Zamówień Publicznych w wyroku z dnia 7 listopada 2022 r., XXIII Zs 125/22 uznał, że: „Natychmiastowość wykonania zamówienia musi wynikać z konieczności ochrony interesu, którego naruszenie zagrożone jest wystąpieniem nieprzewidywalnych okoliczności, a który może doznać uszczerbku w przypadku zbyt długiego oczekiwania na udzielenie zamówienia publicznego. Do takich interesów zalicza się ochronę zdrowia i życia, bezpieczeństwo, zapobieganie szkodzie w majątku czy ochronę środowiska. (zob. KIO/KD 115/14). Trudno wyobrazić sobie sytuację, w której centrum onkologii nie wydawałoby posiłków swoim pacjentom z uwagi na nieudzielenie zamówienia publicznego. 

Ponadto „wyjątkowa sytuacja niewynikająca z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, których wcześniej nie można było przewidzieć” jest przesłanką o charakterze obiektywnym i bezwzględnym, przy tym oznacza, że powinny one wynikać z przyczyn niezależnych od zamawiającego, nie zaś z uchybień lub niedołożenia należytej staranności na etapie przygotowania lub przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. (…) 

Sąd Okręgowy podziela przy tym także stanowisko zarówno przeciwnika skargi oraz Izby, że w tych konkretnych okolicznościach niniejszej sprawy uwzględniających charakter zamówienia a także zważając na odpowiedzialność przeciwnika skargi za zdrowie przebywających w szpitalu pacjentów nie mógł on dopuścić do sytuacji, w której nie byłby w stanie zapewnić posiłków przebywającym w szpitalu pacjentom. Bezsprzecznie świadczenie usług żywieniowych dla pacjentów onkologicznych powinno być nieprzerwane ze względu na zagrożenie zdrowia i życia a do tego mogłaby doprowadzić sytuacja braku wykonawcy na świadczenie tychże usług.”

Dziękujemy za przeczytanie tego artykułu do końca. Czytaj portal wPrzetargach.pl na bieżąco.

Portal wPrzetargach.pl to kompendium wiedzy o zamówieniach publicznych.