Czy ustalone w istotnych postanowieniach umowy prawo zamawiającego do odmowy odbioru końcowego w sytuacji stwierdzenia wad nadających się do usunięcia, zaburza równowagę stron umowy i zasady współżycia społecznego?

Odwołanie wobec zaniechania wprowadzenia do istotnych postnowień umowy zasady, że za datę zakończenia czynności wchodzących w zakres przedmiotu umowy przyjmować będzie się datę powiadomienia zamawiającego przez wykonawcę o gotowości do odbioru końcowego także w przypadku, gdy w toku odbioru końcowego zostaną stwierdzone wady nieistotne, nie uniemożliwiające korzystania z przedmiotu zamówienia, a następnie wady te zostaną przez wykonawcę usunięte w wyznaczonym przez zamawiającego terminie, nie krótszym jednak niż 14 dni oraz wobec wprowadzenia do istotnych postnowień umowy w razie stwierdzenia przy odbiorze końcowym wad nadających się do usunięcia uprawnienia zamawiającego do odmowy odbioru końcowego do czasu usunięcia wad, co stanowi naruszenie art. 643 k.c.

Odwołujący zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 643 k.c. zamawiający jest zobowiązany odebrać dzieło, które wykonawca wydaje mu zgodnie ze swym zobowiązaniem. Zgodnie z powszechnie akceptowanym stanowiskiem orzecznictwa dokonanie odbioru nie może być uzależnione od braku istnienia jakichkolwiek wad czy usterek w wykonanych pracach. Odmowa odbioru może być uzasadniona wyłącznie w przypadku, gdy dzieło dotknięte jest wadami istotnymi, czyli takimi, które powodują, że nie daje ono możliwości korzystania z niego zgodnie z przeznaczeniem.

W ocenie odwołującego ustalone w istotnych postanowieniach umowy prawo zamawiającego, zgodnie z którym jest on uprawniony do odmowy odbioru końcowego w sytuacji stwierdzenia w toku czynności odbiorowych jakichkolwiek wad nadających się do usunięcia, w tym wad nieistotnych, zaburza równowagę stron stosunku zobowiązaniowego z naruszeniem przepisów prawa i zasad współżycia społecznego, w tym zasady uczciwości kupieckiej. Wystarczającym mechanizmem ochrony interesów zamawiającego w tym zakresie jest prawo żądania usunięcia wad stosownie do treści art. 638 § 1 k.c. w zw. z art. 556-576 k.c., względnie prawo do wykonania innych uprawnień z tytułu rękojmi za wady, takich, jak prawo do żądania obniżenia wynagrodzenia uregulowane w art. 560 § 1 k.c.

W ocenie odwołującego, skoro zgodnie z przepisami k.c. zamawiający nie jest uprawniony do odmowy czy wstrzymania odbioru końcowego w razie stwierdzenia nieistotnych wad wykonanego przedmiotu zamówienia, to należy także uznać, że sytuacja taka powinna znaleźć odzwierciedlenie w istotnych postanowieniach umowy. Jak wynika bowiem z jednolitego stanowiska orzecznictwa jeśli nawet w toku czynności odbiorowych zamawiający stwierdzi wady nieistotne, to za datę wykonania zobowiązania powinna być uznana data zgłoszenia gotowości przedmiotu zamówienia do odbioru.

W ocenie odwołującego możliwość uznania, że nawet w razie stwierdzenia wad nieistotnych zamawiający za dzień wykonania zamówienia będzie mógł uznawać dzień, w którym przedmiot zamówienia będzie pozbawiony jakichkolwiek wad, w tym wad nieistotnych, stanowi naruszenie art. 643 k.c. i naruszenie natury stosunku zobowiązaniowego, jakim jest umowa o dzieło. Tym bardziej godzi to w zasadę równości stron stosunku zobowiązaniowego, a w połączeniu z istotnymi postanowieniami umowy grozi to wykonawcy zapłatą kar umownych w kwotach rażąco przewyższających ewentualne dolegliwości, które mogłyby dla zamawiającego wynikać z usuwania wad nieistotnych przez określony w umowie, rozsądny czas od odbioru końcowego. Wystarczającym zabezpieczeniem interesów zamawiającego w tym zakresie są wszelkie uprawnienia z tytułu rękojmi za wady, które wynikają obecnie z art. 638 § 1 k.c. w zw. z art. 556-576 k.c.

Krajowa Izba Odwoławcza uznała, że powyższe zarzuty zasługiwały na częściowe uwzględnienie.

Zgodnie z art. 643 k.c. Zamawiający obowiązany jest odebrać dzieło, które przyjmujący zamówienie wydaje mu zgodnie ze swym zobowiązaniem.

Na wstępie rozważań w zakresie podniesionego zarzutu rozstrzygnąć należało kiedy zamawiający jest zobowiązany odebrać dzieło, a także czy zamawiający może odmówić odbioru dzieła z wadami.

Zaznaczenia wymaga, że zgodnie ze stanowiskiem dominującym w orzecznictwie oddanie przez przyjmującego zamówienie dzieła z wadą istotną, tj. czyniącą je niezdatnym do zwykłego użytku lub sprzeciwiającą się w sposób wyraźny umowie, uprawnia zamawiającego do odmowy odbioru dzieła, a tym samym wynagrodzenie nie staje się wymagalne (tak w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 2015 r., III CZP 8/15).

W sytuacjach, w których dzieło wykazuje jedynie wadę nieistotną, jego oddanie powoduje w myśl art. 642 § 1 k.c. wymagalność wierzytelności przyjmującego zamówienie o wynagrodzenie, natomiast zamawiający powinien wówczas skorzystać z uprawnień z tytułu rękojmi (…).

Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 listopada 2013 r., V CSK 544/12, tylko wady, które czynią dzieło niezdatne do zwykłego użytku lub sprzeciwiające się wyraźnie umowie mogą być poczytane za wady, które pozwalają odmówić zamawiającemu odbioru; istnieje bowiem wtedy podstawa do przyjęcia, że świadczenie nie zostało przez przyjmującego zamówienie wykonane zgodnie z jego zobowiązaniem.

W świetle powyższego Krajowa Izba Odwoławcza podzieliła argumentację odwołującego, że postanowienia umowy naruszają przepisy kodeksu cywilnego w części w jakiej zamawiający byłby uprawiony do odmowy odbioru końcowego nawet jeśli dzieło posiada wady nieistotne.

Jednocześnie Krajowa Izba Odwoławcza nie będąc związana żądaniami odwołania orzekła inaczej niż w zgłoszonym żądaniu nie uwzględniając terminu 14 dni na usunięcie wad, uznając że termin ten każdorazowo winien być ustalany przez strony umowy w zależności od stopnia i charakteru wad nieistotnych, nadających się do usunięcia.

 

Wyrok z dnia 4 września 2018 r., KIO 1601/18
Źródło:  www.uzp.gov.pl