Roszczenie przyznane wykonawcy w art. 649 [4] § 3 k.c. jest roszczeniem o wynagrodzenie za niewykonane roboty budowlane, a nie roszczeniem o odszkodowanie
Roszczenie przyznane wykonawcy w art. 649 [4] § 3 k.c. jest roszczeniem o wynagrodzenie za niewykonane roboty budowlane, a nie roszczeniem o odszkodowanie
Na podstawie art. 649 [4] § 3 k.c. zamawiający nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania robót budowlanych, jeżeli wykonawca (generalny wykonawca) był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących inwestora. Jednakże w wypadku takim inwestor może odliczyć to, co wykonawca (generalny wykonawca) oszczędził z powodu niewykonania robót budowlanych.
Uwagi ogólne
Ratio legis przepisów art. 649 [1] § 1 k.c. i art. 649 [4] § 1 k.c. dotyczy udzielenia ochrony roszczeniu wykonawcy o wynagrodzenie przez przyznanie mu prawa do uzyskania gwarancji zapłaty za roboty budowlane, a nie tylko prawa do domagania się od zamawiającego starannych działań zmierzających do ustanowienia takiej gwarancji. Konsekwencją nieuzyskania prze wykonawcę (generalnego wykonawcę) żądanej gwarancji zapłaty w wyznaczonym przez siebie terminie, nie krótszym niż 45 dni, jest uprawnienie wykonawcy do odstąpienia od umowy z winy zamawiającego ze skutkiem na dzień odstąpienia. Brak żądanej gwarancji zapłaty stanowi jednocześnie przeszkodę w wykonaniu robót budowlanych z przyczyn dotyczących inwestora.
Zgodnie z art. 647 (4) § 3 k.c. inwestor nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania robót budowlanych, jeżeli wykonawca (generalny wykonawca) był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących inwestora. Jednakże w wypadku takim inwestor może odliczyć to, co wykonawca (generalny wykonawca) oszczędził z powodu niewykonania robót budowlanych.
W myśl art. 649 (5) k.c. przepis ten stosuje się do umów zawartych miedzy wykonawcą (generalnym wykonawcą) a dalszymi wykonawcami (podwykonawcami).
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 11 września 2014 r., I ACa 786/14
W ocenie Sądu Apelacyjnego przepis art. 6494 § 3 k.c. stanowi ścisły odpowiednik art. 639 k.c., dającego wykonawcy dzieła prawo do żądania całej zapłaty, jeżeli był gotów wykonać dzieło, ale nie mógł tego uczynić z przyczyn leżących po stronie zamawiającego. Jednakże przepis art. 639 k.c. nie jest objęty odesłaniem z art. 656 k.c.
Należy zatem przyjąć, że obecnie takie samo uprawnienie, jakie ma przyjmujący zamówienie w umowie o dzieło na podstawie art. 639 k.c., uzyskał także na podstawie art. 6494 § 3 k.c. wykonawca w umowie o roboty budowlane.
Nadto zdaniem Sądu Apelacyjnego, omawiany przepis odnosi się nie tylko do przyczyny wskazanej w art. 6494 § 2 k.c. (braku gwarancji zapłaty), ale obejmuje również inne przyczyny dotyczące inwestora, a zatem stanowi nowy, istotny element całej regulacji odnoszącej się do umowy o roboty budowlane.
Oprócz argumentów wynikających z wykładni funkcjonalnej za taką interpretacją przemawia także zaakcentowana w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy nowelizującej Kodeks cywilny (druk sejmowy nr 2365 z 21 września 2009 r.) analogia między art. 6494 § 3 k.c. a roszczeniem o wynagrodzenie ujętym w art. 639 k.c. (…). Z treści tego przepisu wynika, że wykonawca jest uprawniony do żądania zapłaty umówionego wynagrodzenia, umniejszonego tylko o koszty zaoszczędzone przez niego z powodu niewykonania pozostałej części robót budowlanych. Wynagrodzenie to obejmuje zatem pozostałe elementy, w tym również cały spodziewany zysk.
Przepis art. 647 (4) § 3 k.c. będący odpowiednikiem art. 639 k.c. dotyczącego umowy o dzieło, jest przepisem o charakterze sankcyjnym, statuującym swoistą karę za sprzeniewierzenie się fundamentalnej zasadzie prawa cywilnego, iż zawartych umów trzeba dotrzymywać (Pacta sunt servanda).
Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę, że zgodnie z utrwalonym w tym zakresie poglądem „roszczenie przyznane wykonawcy w art. 639 k.c. a zatem również w 649 (4) § 3 k.c. jest roszczeniem o wynagrodzenie za niewykonane roboty budowlane, a nie roszczeniem o odszkodowanie. Wykonawca może żądać zapłaty kwoty wynagrodzenia określonej w umowie, przy czym inwestorowi przysługuje prawo odliczenia od kwoty wynagrodzenia tego, co wykonawca oszczędził z powodu niewykonania dalszych prac. Przez oszczędności należy rozumieć kwoty, które nie zostały wydane na nabycie materiałów, urządzeń lub sporządzenie dokumentacji technicznej (np. projektów wykonawczych) niezbędnej do wykonania pozostałych prac. Chodzi zatem jedynie o oszczędności pozostające w funkcjonalnym związku z niewykonaniem pozostałej części robót budowlanych. Kategoria ta nie będzie obejmowała kosztów, które wykonawca już poniósł w celu rozpoczęcia prac (np. przygotowanie placu budowy, uzyskanie niezbędnych decyzji administracyjnych) i doprowadzenia ich do stanu istniejącego na dzień odstąpienia. W ocenie Sądu Apelacyjnego pojęcie „oszczędności” nie może być też utożsamiane z „obniżoną wartością dzieła za wady i niedoróbki”. Będą to np. niezakupione materiały i inne koszty, które przyjmujący zamówienie poniósłby, gdyby dzieło zostało wykonane.
Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 11 września 2014 r., I ACa 786/14
http://orzeczenia.krakow.sa.gov.pl/content/$N/152000000000503_I_ACa_000786_2014_Uz_2014-09-11_001