Zamawiający ma możliwość odmowy przyjęcia świadczenia częściowego będącego przedmiotem zobowiązania wynikającego z umowy o roboty budowlane ze względu na swój uzasadniony interes tylko wtedy, gdy zastosowanie art. 654 k.c. zostało wyłączone w umowie

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 marca 2004 r., IV CK 172/03, uznał, że przedmiot świadczenia o roboty budowlane - obiekt budowlany, jako oznaczony co do tożsamości - jest w zasadzie niepodzielny. Takie też w istocie zajął stanowisko Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 marca 2002 r., IV CKN 821/00.

Niepodzielność przedmiotu świadczenia nie może jednak być utożsamiana z niepodzielnością samego świadczenia.

Zgodnie z art. 379 § 2 k.c., podzielność świadczenia występuje wtedy, gdy może ono być spełnione bez istotnej zmiany jego przedmiotu lub wartości.

Przy świadczeniu z umowy o roboty budowlane, zachowanie dłużnika polega zaś na wykonaniu określonych robót, których efektem jest wytworzenie oznaczonego w umowie obiektu, stanowiącego następnie przedmiot odbioru. Nie ma przeszkód, aby strony w umowie przewidziały, że przedmiotem konkretnej umowy o roboty budowlane jest nie cały obiekt, lecz jego część. Tak też jest w istocie z reguły przy bardziej skomplikowanych obiektach.

Oprócz umowy inwestora z generalnym wykonawcą, której przedmiotem jest cały obiekt, pojawiają się umowy dotyczące wykonania robót odnoszących się tylko do wyodrębnionych części tego obiektu. Jak z tego widać, świadczenie z umowy o roboty budowlane może być spełniane częściowo, bez istotnej zmiany jego przedmiotu.

Co więcej, Sąd Najwyższy stwierdził, że aby powstał skomplikowany obiekt wymaga to z reguły wykonania wielu odrębnych robót (budowlanych, instalacyjnych, czy wykończeniowych), które mogą wykonać tylko wyspecjalizowani przedsiębiorcy. Każdy z nich wykonuje swoje roboty w odniesieniu do tego samego obiektu, tyle tylko, że ma wyraźnie sprecyzowany zakres tych robót, odnoszących się do części obiektu lub pewnego fragmentu składającego się na całość. To, że świadczenie z umowy o roboty budowlane może być spełniane częściowo, wynika również pośrednio z art. 654 k.c.

W wyroku z dnia 12 lipca 2018 r., IX GC 1132/16, Sąd Apelacyjny w Poznaniu podzielił  powyższy pogląd. W ocenie Sądu Apelacyjnego dodać trzeba, że w art. 654 k.c. ustawodawca wyłącza normę wynikającą z art. 450 k.c. umożliwiającą wierzycielowi odmowę przyjęcia świadczenia częściowego, jeśli przyjęcie takiego świadczenia narusza jego uzasadniony interes (por. P. Drapała, w: Gudowski, Komentarz, 2013, Ks. III, cz. 2, art. 654, Nb 3). Oznacza to, że inwestor ma możliwość odmowy przyjęcia świadczenia częściowego będącego przedmiotem zobowiązania wynikającego z umowy o roboty budowlane ze względu na swój uzasadniony interes tylko wtedy, gdy zastosowanie art. 654 k.c. zostało wyłączone w umowie. W takiej sytuacji, w braku odmiennego postanowienia umownego zastosowanie będzie mieć bowiem norma ogólna wynikająca z art. 450 k.c.

Roszczenie wykonawcy o dokonanie odbioru częściowego powstaje z chwilą ukończenia części robót budowlanych (por. wyr. SN z 8 lutego 2002 roku w sprawie II CKN 88/00). W art. 654 k.c. ustawodawca nie określa, jaka część robót musi być ukończona, aby mogło powstać roszczenie o dokonanie odbioru częściowego. Wydaje się zatem, że ukończenie jakiejkolwiek części robót budowlanych może uzasadniać powstanie roszczenia o dokonanie odbioru częściowego. W związku z tym, że dokonanie odbioru częściowego ma wpływ na możliwość dochodzenia roszczenia o zapłatę odpowiedniej części wynagrodzenia, częstotliwość dokonywania odbiorów częściowych może być przedmiotem sporu między wykonawcą i inwestorem. Najczęściej w interesie wykonawcy jest bowiem dokonywanie odbiorów częściowych z możliwie największą częstotliwością, natomiast w interesie inwestora jest dokonywanie odbiorów częściowych możliwie najrzadziej.

Z tego powodu w umowie o roboty budowlane strony powinny określać części robót budowlanych, których ukończenie skutkuje powstaniem obowiązku dokonania odbioru częściowego i skorelowanego z nim roszczenia. Zgodnie z art. 654 k.c. wskutek dokonania odbioru częściowego przez inwestora wymagalne staje się roszczenie wykonawcy o zapłatę odpowiedniej części wynagrodzenia. Odbiór częściowy nie wywołuje żadnych innych skutków prawnych, chyba że zostaną one określone w umowie o roboty budowlane.

Określony w art. 654 k.c. skutek odbioru częściowego w postaci wymagalności odpowiedniej części wynagrodzenia powstaje niezależnie od sposobu określenia wysokości wynagrodzenia, a w szczególności niezależnie od tego, czy wynagrodzenie ma charakter ryczałtowy, czy kosztorysowy.

W związku z tym, że w przypadku, gdy wynagrodzenie ma charakter ryczałtowy, określenie jego odpowiedniej części, która staje się wymagalna wskutek odbioru częściowego, może nastręczać trudności (...), strony powinny wskazać w umowie o roboty budowlane, jaka część wynagrodzenia staje się wymagalna wskutek dokonania kolejnych odbiorów częściowych.

Określenie części wynagrodzenia, które stają się wymagalne wskutek dokonania kolejnych odbiorów częściowych, nie przekreśla per se ryczałtowego charakteru wynagrodzenia (por. wyr. SN z 4 września 2002 roku w sprawie I CK 1/02, wyr. SN z 6 maja 2004 roku w sprawie II CK 261/03, wyr. SN z 23 stycznia 2007 roku w sprawie III CSK 275/06,; A. Brzozowski, w: Pietrzykowski, Komentarz, 2015, t. II, art. 654, Nb 1).

 

Opracowanie:  Zespół wPrzetargach