Zamówienie z wolnej ręki na podstawie art. 214 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy Pzp - opinia prawna Urzędu Zamówień Publicznych

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż zgodnie z art. 213 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 1710), dalej: „ustawa Pzp”, zamówienie z wolnej ręki to tryb udzielenia zamówienia, w którym zamawiający udziela zamówienia po negocjacjach tylko z jednym wykonawcą. Wobec powyższego, zamówienie z wolnej ręki jest uznawane jako tryb szczególny, stosowany w sytuacjach, gdy zastosowanie innego, konkurencyjnego trybu postępowania, nie jest możliwe. Z tego powodu zastosowanie tego trybu jest dopuszczone tylko w szczególnych, wymienionych w ustawie Pzp przypadkach, których zamknięty katalog zawiera art. 214 ust. 1 ustawy Pzp.

Stosownie do art. 214 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy Pzp, zamawiający może udzielić zamówienia z wolnej ręki, jeżeli dostawy, usługi lub roboty budowlane mogą być świadczone tylko przez jednego wykonawcę z przyczyn technicznych o obiektywnym charakterze - jeżeli nie istnieje rozsądne rozwiązanie alternatywne lub rozwiązanie zastępcze, a brak konkurencji nie jest wynikiem celowego zawężenia parametrów zamówienia. Należy podkreślić, iż udzielenie zamówienia z wolnej ręki na podstawie art. 214 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy Pzp wymaga kumulatywnego spełnienia zawartych w nim przesłanek. Wobec powyższego należy wskazać, iż udzielenie zamówienia z wolnej ręki „z przyczyn technicznych o obiektywnym charakterze” uwarunkowane jest szczególnym charakterem danego zamówienia, istnieniem jego specyficznych cech technicznych powodujących, że na rynku występuje tylko jeden podmiot, który mógłby wykonać zamówienie, a więc istnienia faktycznego monopolu na rynku danych dostaw, usług lub robót budowlanych. Jednocześnie należy zauważyć, iż spełnienie powyższej przesłanki musi wynikać z obiektywnych okoliczności, a nie subiektywnego przekonania zamawiającego.

Do prawidłowego zastosowania trybu zamówienia z wolnej ręki z przyczyn technicznych nie jest zatem wystarczające wykazanie, iż dany wykonawca jest w stanie wykonać zamówienie w sposób bardziej efektywny ani że posiada większe doświadczenie i możliwości organizacyjne niż inni wykonawcy występujący na rynku. Zamawiający chcący skorzystać z uprawnienia do udzielenia zamówienia na podstawie art. 214 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy Pzp musi wykazać, że tylko i wyłącznie dany wykonawca jest w stanie te zamówienie w ogóle wykonać.

W tym celu konieczne jest obiektywne ustalenie przez zamawiającego, czy w tej konkretnej sytuacji, w odniesieniu do danego zamówienia, istnieją inni alternatywni wykonawcy, którzy byliby w stanie zrealizować zamówienie. Należy podkreślić, iż występowanie na rynku co najmniej dwóch podmiotów mogących potencjalnie zrealizować dane zamówienie wyklucza zastosowanie przedmiotowego trybu.

Należy jednocześnie zwrócić uwagę, iż ww. „przyczyny techniczne” muszą dotyczyć nie tylko aspektów technicznych danego zamówienia, lecz także mieć taki charakter, aby zamawiający mógł w obiektywny sposób wykazać, że wykonanie tego zamówienia przez innego wykonawcę jest ze względów technicznych rzeczywiście niemożliwe, a także że ta niemożliwość ma charakter nieprzezwyciężalny. Zatem, powoływanie się na szczególny charakter danego zamówienia, jego złożony charakter bądź czas realizacji będzie nie wystarczające do spełnienia przesłanek zawartych w art. 214 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy Pzp.

Należy zauważyć, iż na zamawiającym chcącym skorzystać z ww. wyjątku od przeprowadzenia postępowania w trybie konkurencyjnym ciąży obowiązek wykazania, że tylko jeden wykonawca jest w stanie zrealizować przedmiot zamówienia, tj. że nie istnieją żadne racjonalne rozwiązania alternatywne lub zastępcze, a brak konkurencji nie jest wynikiem celowego zawężenia parametrów zamówienia, w szczególności poprzez opisywanie przedmiotu zamówienia w sposób naruszający dyspozycję art. 99 ust. 4 ustawy Pzp. Zakres poszukiwań potencjalnych wykonawców będących w stanie zrealizować dane zamówienie nie powinien być z góry zawężany terytorialnie, lecz powinien wynikać z poszukiwań rozsądnych rozwiązań alternatywnych, które w zależności od przedmiotu zamówienia, jego specyfikacji technicznej oraz bieżącej sytuacji rynkowej będzie przybierały zróżnicowany zasięg.

Jeżeli w wyniku tych poszukiwań Zamawiający stwierdzi, iż istnieje na rynku co najmniej dwóch potencjalnych wykonawców to powinien zrezygnować z udzielenia zamówienia w powyższym trybie.

Jednocześnie należy zauważyć, iż Zamawiający ma możliwość udzielenia zamówienia z wolnej ręki na podstawie art. 214 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy Pzp zarówno w przypadku ustalenia wartości zamówienia w kwocie równej lub przekraczającej progi określone w art. 3 ustawy Pzp, jak i w przypadku zamówień o wartości nieprzekraczającej progów unijnych – poprzez odesłanie zawarte w art. 305 ust. 1 ustawy Pzp.

Źródło: Opinia prawna Urzędu Zamówień Publicznych „Udzielenie zamówienia w trybie zamówienia z wolnej ręki, w przypadku gdy dostawy, usługi lub roboty budowlane mogą być świadczone tylko przez jednego wykonawcę z przyczyn technicznych o obiektywnym charakterze”. Informator Urzędu Zamówień Publicznych nr 3/2022, s. 30-32.