Czy niespełnianie warunków udziału w postępowaniu stanowi podstawę do zatrzymania wadium?

W ocenie Krajowej Izby Odwoławczej zasadny był zarzut dotyczący bezpodstawnego zatrzymania wniesionego przez Odwołującego wadium.

Zgodnie z art. 46 ust. 4a Pzp2004 zamawiający zatrzymuje wadium wraz z odsetkami, jeżeli wykonawca w odpowiedzi na wezwanie, o którym mowa w art. 26 ust. 3 i 3a Pzp2004, z przyczyn leżących po jego stronie, nie złożył oświadczeń lub dokumentów potwierdzających okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 1 Pzp2004, oświadczenia, o którym mowa w art. 25a ust. 1 Pzp2004, pełnomocnictw lub nie wyraził zgody na poprawienie omyłki, o której mowa w art. 87 ust. 2 pkt 3 Pzp2004, co spowodowało brak możliwości wybrania oferty złożonej przez wykonawcę jako najkorzystniejszej.

W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że celem wprowadzenia do ustawy powyższego mechanizmu było zapobieganie zmowom przetargowym. Ma on stanowić narzędzie zabezpieczające zamawiających przed takimi działaniami wykonawców, których celem jest manipulowanie wynikiem postępowania o udzielenie zamówienia. Jak wskazano w uzasadnieniu do projektu ustawy o zmianie ustawy - Prawo zamówień publicznych oraz niektórych innych ustaw z 24 kwietnia 2008 r. (druk sejmowy Nr 471), obecna regulacja sprzyja sytuacji, w której grupa będących w porozumieniu wykonawców może powodować, że zamówienie jest udzielane temu spośród nich, który zaoferował najwyższą cenę. Wykonawcy ci mogą celowo składać oferty bez wymaganych dokumentów lub oświadczeń, a następnie, już po zapoznaniu się z ofertami konkurentów, bez negatywnych konsekwencji wycofać się z udziału w postępowaniu, podlegając jedynie wykluczeniu z postępowania na podstawie art. 24 ust. 2 pkt 3 Pzp2004. Mając to na uwadze, celowe jest zrównanie sytuacji wykonawcy, który nie przedstawił dokumentów lub oświadczeń potwierdzających spełnianie warunków udziału w postępowaniu w trybie Pzp2004, z sytuacją wykonawcy uchylającego się od zawarcia umowy lub nie wnoszącego wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania umowy. Przyczyni się to do zracjonalizowania wydatkowania środków publicznych.

Należy więc stwierdzić, że zatrzymanie wadium może mieć miejsce w przypadku, gdy z okoliczności sprawy wynika, że wykonawca nie działa z zamiarem przedstawienia prawidłowych dokumentów, ale próbuje doprowadzić do nieuczciwego wywarcia wpływu na wynik postępowania. Zatem zaniechania wykonawcy w tym zakresie muszą mieć postać kwalifikowaną - wykonawca wezwany na podstawie art. 26 ust. 3 ustawy Pzp w ogóle nie składa dokumentów, mimo że ma taką możliwość albo składa takie dokumenty, że uprawniony jest wniosek, iż to uzupełnienie było jedynie pozorne, a wykonawca działał tak, aby nie wykazać wymaganych okoliczności. 

Przepis art. 46 ust. 4a ustawy Pzp nie powinien być natomiast stosowany w sytuacji, gdy wykonawca nie uzupełnia właściwych dokumentów z powodu zwykłych błędów, omyłek czy niedopatrzenia. Przepis ten stanowi bowiem sankcję dla nieuczciwych wykonawców, nie może być natomiast stosowany jako kara dla wykonawców popełniających jakiekolwiek błędy oraz jako źródło dochodów zamawiającego.

W rozpoznawanej sprawie Odwołujący zareagował na wezwanie skierowane na podstawie art. 26 ust. 3 ustawy Pzp, składając wszystkie wskazane dokumenty, popełniając jednocześnie błąd w zakresie formy niektórych z tych dokumentów. W ocenie Krajowej Izby Odwoławczej nieuprawnione jest twierdzenie, że było to działanie z zamiarem doprowadzenia do wykluczenia siebie z postępowania, w celu przymuszenia Zamawiającego do wyboru oferty mniej korzystnej. Okoliczności sprawy wskazują, że intencją wykonawcy było prawidłowe uzupełnienie dokumentów, o czym dodatkowo świadczy późniejsza próba ich przedstawienia we właściwej formie, a także wniesienie odwołania, w którym Odwołujący domaga się unieważnienia czynności wykluczenia go z postępowania.

W związku z powyższym zarzut dotyczący zatrzymania wadium należało uznać za zasadny, co jednak nie mogło prowadzić do uwzględnienia odwołania. 
 

Wyrok z dnia 1 czerwca 2021 r., KIO 1206/21 (aktualny na gruncie art. 98 ust. 6 ustawy z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych)

Źródło: www.uzp.gov.pl