Aktualność składanych dokumentów w procedurze odwróconej

Aktualność składanych dokumentów w procedurze odwróconej i ratio legis jednolitego dokumentu

 

Zgodnie z art. 25a ust. 1 Pzp w trybie przetargu nieograniczonego do oferty wykonawca dołącza aktualne na dzień składania ofert oświadczenie w zakresie wskazanym przez zamawiającego w ogłoszeniu o zamówieniu lub w specyfikacji istotnych warunków zamówienia. Informacje zawarte w oświadczeniu stanowią wstępne potwierdzenie, że wykonawca nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu. Oświadczenie to powinno potwierdzać spełnienie warunków udziału w postępowaniu i brak podstaw wykluczenia wykonawcy najpóźniej na dzień składania ofert (art. 25a ust. 1 Pzp).

Jeżeli wartość zamówienia jest równa lub przekracza kwoty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 8 Pzp, oświadczenie, o którym mowa w art. 25a ust. 1 Pzp, wykonawca składa w formie jednolitego europejskiego dokumentu zamówienia („jednolity dokument”).

Na podstawie art. 26 ust. 1 Pzp zamawiający przed udzieleniem zamówienia, którego wartość jest równa lub przekracza kwoty określone w przepisach wydanych na podstawie art. 11 ust. 8 Pzp, wzywa wykonawcę, którego oferta została najwyżej oceniona, do złożenia w wyznaczonym, nie krótszym niż 10 dni, terminie aktualnych na dzień złożenia oświadczeń lub dokumentów potwierdzających okoliczności, o których mowa wart. 25 ust. 1 Pzp.

Przed wejściem w życie ustawy z dnia 22 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy - Prawo zamówień publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r. poz. 1020), wykonawca składał wraz z ofertą oświadczenie o spełnieniu warunków udziału w postępowaniu, a jeżeli zamawiający żądał dokumentów potwierdzających spełnianie tych warunków, również te dokumenty (zob. uchylony art. 44 Pzp).

Wprowadzenie rozwiązania, że do oferty wykonawca dołącza aktualne na dzień składania ofert oświadczenie w formie jednolitego dokumentu w zakresie wskazanym przez zamawiającego w ogłoszeniu o zamówieniu lub w specyfikacji istotnych warunków zamówienia, stanowiącego wstępne potwierdzenie, że wykonawca nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu, ma na celu odformalizowanie postępowania i odciążenie wykonawców od kompletowania wymaganych przez zamawiającego oświadczeń i dokumentów na potrzeby postępowania o udzielenie zamówienia, o które ubiega się wykonawca.

Wyjaśnienia wymaga to, czy żądane na podstawie art. 26 ust. 1 lub 2 Pzp oświadczenia lub dokumenty potwierdzające okoliczności, o których mowa wart. 25 ust. 1 Pzp, muszą być aktualne najpóźniej na dzień składania ofert.

W celu wyjaśnienia powyższej kwestii należy dokonać analizy procedury określonej w art. 24aa ust. 1 Pzp, tzw. „procedury odwrócona”, art. 25 ust. 1 oraz art. 26 ust. 2f i 3 Pzp.

Zgodnie z art. 24aa Pzp zamawiający może, w postępowaniu prowadzonym w trybie przetargu nieograniczonego, najpierw dokonać oceny ofert, a następnie zbadać, czy wykonawca, którego oferta została oceniona jako najkorzystniejsza, nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu, o ile taka możliwość została przewidziana w specyfikacji istotnych warunków zamówienia lub w ogłoszeniu o zamówieniu. Przepis art. 24aa Pzp stanowi przeniesienie do Pzp przepisu art. 56 ust. 2 dyrektywy 2014/24/UE. Zgodnie z art. 56 ust. 2 dyrektywy 2014/24/UE „w procedurach otwartych instytucje zamawiające mogą podjąć decyzje o rozpatrzeniu ofert przed sprawdzeniem, że nie ma podstaw wykluczenia, i przed weryfikacją spełnienia kryteriów kwalifikacji, zgodnie z przepisami art. 57-64. Jeżeli instytucje zamawiające korzystają z tej możliwości, zapewniają, by sprawdzenie niewystępowania podstaw wykluczenia i weryfikacja spełnienia kryteriów kwalifikacji przebiegały w sposób bezstronny i przejrzysty, tak aby żadnego zamówienia nie udzielono oferentowi, który powinien był zostać wykluczony na podstawie art. 57 lub który nie spełnia kryteriów kwalifikacji określonych przez instytucje zamawiającą. Państwa członkowskie mogą wyłączyć stosowanie procedury opisanej w akapicie pierwszym wobec określonych rodzajów zamówień lub w konkretnych okolicznościach lub ograniczyć jej stosowanie do takich rodzajów zamówień lub okoliczności.”.

„Procedura odwrócona” polega zatem na tym, że „zamawiający w toku czynności oceny ofert nie dokonuje podmiotowej oceny wszystkich wykonawców (ocena spełniania warunków udziału w postępowaniu, braku podstaw do wykluczenia), nie badając nawet wszystkich wstępnych oświadczeń wykonawców, składanych w szczególności w formie jednolitego europejskiego dokumentu zamówienia. W pierwszej kolejności dokonuje on oceny ofert pod kątem przesłanek odrzucenia oferty (art. 89 ust. 1 ustawy Pzp) oraz kryteriów oceny ofert opisanych w SIWZ, po czym dopiero wyłącznie w odniesieniu do wykonawcy, którego oferta została oceniona jako najkorzystniejsza (uplasowała się na najwyższej pozycji rankingowej), dokonuje oceny podmiotowej wykonawcy, tj. bada oświadczenie wstępne, a następnie żąda przedłożenia dokumentów w trybie art. 26 ust. 1 lub 2 ustawy Pzp.”[1]

Celem art. 24aa ust. 1 Pzp jest przyspieszenie przeprowadzenia postępowania. W przypadku „procedury odwróconej” zamawiający nie dokonuje bowiem oceny spełniania warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia oraz niepodlegania wykluczeniu z postępowania wykonawców przez wszystkich wykonawców, tylko przez wykonawcę, którego oferta została najwyżej oceniona.

Należy zauważyć, że przepis art. 26 ust. 1 Pzp wyraźnie odwołuje się do aktualnych na dzień złożenia oświadczeń lub dokumentów potwierdzających okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 1 Pzp i koresponduje z art. 26 ust. 3 Pzp.

Przepis art. 26 ust. 3 Pzp przed wejściem w życie ustawy z dnia 22 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy - Prawo zamówień publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r. poz. 1020), tj. do dnia 27 lipca 2016 r., wymagał, aby złożone na wezwanie zamawiającego oświadczenia i dokumenty potwierdzały spełnianie przez wykonawcę warunków udziału w postępowaniu oraz spełnianie przez oferowane dostawy, usługi lub roboty budowlane wymagań określonych przez zamawiającego, nie później niż w dniu, w którym upłynął termin składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu albo termin składania ofert.

W aktualnym brzmieniu przepis art. 26 ust. 3 Pzp nie zawiera już takiej regulacji, co oznacza zasadniczą zmianę w zakresie wykazywania spełniania warunków udziału w postępowaniu i braku podstaw do wykluczenia.

Zgodnie bowiem z art. 26 ust. 3 Pzp (w aktualnym brzmieniu), jeżeli wykonawca nie złożył oświadczenia, o którym mowa w art. 25a ust. 1 Pzp, oświadczeń lub dokumentów potwierdzających okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 1 Pzp, lub innych dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia postępowania, oświadczenia lub dokumenty są niekompletne, zawierają błędy lub budzą wskazane przez zamawiającego wątpliwości, zamawiający wzywa do ich złożenia, uzupełnienia lub poprawienia lub do udzielania wyjaśnień w terminie przez siebie wskazanym, chyba że mimo ich złożenia, uzupełnienia łub poprawienia lub udzielenia wyjaśnień oferta wykonawcy podlega odrzuceniu albo konieczne byłoby unieważnienie postępowania.

Nie można zatem uznać, że „procedurze odwróconej” wykonawca obowiązany jest posiadać dokumenty aktualne w dniu składania ofert. Takie rozumowanie przeczyłoby sensowi art. 25a ust. 1 Pzp i „procedury odwróconej”. W „procedurze odwróconej” do oferty wykonawca dołącza aktualne na dzień składania ofert oświadczenie w zakresie wskazanym przez zamawiającego w ogłoszeniu o zamówieniu lub w specyfikacji istotnych warunków zamówienia, zawierające informacje, które wstępnie potwierdzają, że wykonawca nie podlega wykluczeniu oraz spełnia warunki udziału w postępowaniu.

Dopiero gdy oferta danego wykonawcy zostanie najwyżej oceniona przez zamawiającego, to wykonawca ten w odpowiedzi na wezwanie zamawiającego, o którym mowa w art. 26 ust. 1 lub 2 Pzp, obowiązany jest w wyznaczonym terminie do złożenia oświadczeń lub dokumentów potwierdzających okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 1 Pzp.

Oznacza to, że po wejściu w życie ustawy z dnia 22 czerwca 2016 r. o zmianie ustawy - Prawo zamówień publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2016 r. poz. 1020), ustawodawca odstąpił od żądania w postępowaniu dokumentów aktualnych na dzień składania ofert, co znajduje to uzasadnienie w art. 26 ust. 2f Pzp.

Na podstawie art. 26 ust. 2f Pzp zamawiający na każdym etapie postępowania może bowiem wezwać wykonawców do złożenia wszystkich lub niektórych oświadczeń lub dokumentów potwierdzających, że nie podlegają wykluczeniu, spełniają warunki udziału w postępowaniu lub kryteria selekcji, a jeżeli zachodzą uzasadnione podstawy do uznania, że złożone uprzednio oświadczenia lub dokumenty nie są już aktualne, do złożenia aktualnych oświadczeń lub dokumentów.

W związku z powyższym aktualnym stanie prawnym zasadnicze znaczenie dla oceny aktualności składanych oświadczeń i dokumentów ma dzień wyboru najkorzystniejszej oferty, a nie wskazana przez zamawiającego data składania ofert.

Dla zamawiającego jest bez znaczenia, czy na dzień składania ofert wykonawca posiadał dokumenty, potwierdzające że nie podlega on wykluczeniu z postępowania i spełnia warunki udziału w postępowaniu. Wykonawca obowiązany jest bowiem złożyć oświadczenie, o którym mowa w art. 25a ust. 1 Pzp, z którego ma wynikać jedynie wstępne potwierdzenie spełnienia warunków udziału w postępowaniu oraz brak podstaw do wykluczenia wykonawcy z postępowania nie później niż w dniu składania ofert.

Oświadczenia lub dokumenty potwierdzające okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 1 Pzp, składane na wezwanie, o którym mowa w art. 26 ust. 1 lub 2 Pzp, przez wykonawcę, którego oferta została najwyżej oceniona przez zamawiającego, mają być dokumentami aktualnymi na ich dzień złożenia. Oznacza to, że mogą to być oświadczenia i dokumenty wystawione po dacie składania ofert. Wykonawca może posługiwać się dokumentami, odzwierciedlającymi stan po terminie składania ofert, z tym zastrzeżeniem, że dokument musi pozostawać aktualny w zakresie określonej sytuacji danego wykonawcy.

Należy również zauważyć, że okresy ważności dokumentów określają przepisy rozporządzenia z dnia 26 lipca 2016 r. w sprawie rodzajów dokumentów, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy w postępowaniu o udzielenie zamówienia (Dz.U. z 2016 r. poz. 1126).

Przepisy rozporządzenia z dnia 26 lipca 2016 r. ograniczają zatem dolną granicę terminu ważności dokumentów, określonych w tym rozporządzeniu, zapobiegając składaniu przez wykonawców w postępowaniu dokumentów wystawionych wcześniej niż, np. 1 miesiąc (informacja banku lub spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej potwierdzająca wysokość posiadanych środków finansowych lub zdolność kredytową wykonawcy), 6 miesięcy (informacja z Krajowego Rejestru Karnego w zakresie określonym w art. 24 ust. 1 pkt 13, 14 i 21 Pzp oraz, odnośnie skazania za wykroczenie na karę aresztu, w zakresie określonym przez zamawiającego na podstawie art. 24 ust. 5 pkt 5 i 6 Pzp) - przed upływem terminu składania ofert.

 

Opracowanie: Zespół wPrzetargach