Wyjątkowa sytuacja w udzielaniu zamówienia z wolnej ręki
Zamawiający może udzielić zamówienia z wolnej ręki, ze względu na wyjątkową sytuację niewynikającą z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, której nie mógł on przewidzieć, wymagane jest natychmiastowe wykonanie zamówienia, a nie można zachować terminów określonych dla innych trybów udzielenia zamówienia (art. 214 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp).
Wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 214 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp jest sytuacją obiektywnie nieprzewidywalną, a więc taką, której wystąpienie w normalnym toku rzeczy jest nieprawdopodobne, a więc nieprzewidywalność takiej sytuacji przez Zamawiającego powinna być postrzegana w kategoriach obiektywnych. Do takich wyjątkowych sytuacji należy zaliczyć zjawiska losowe i niezależne od zamawiającego, ta także zdarzenia wykraczające poza normalne warunki życia gospodarczego i społecznego. „Wyjątkowa sytuacja niewynikająca z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, w której wymagane jest natychmiastowe wykonanie zamówienia” musi być dla zamawiającego takim zdarzeniem, którego wystąpienie w normalnym stanie rzeczy byłoby bardzo mało prawdopodobne, przy czym przewidywalność określonych zdarzeń przez zamawiającego powinna być postrzegana w kategoriach obiektywnych. Do wyjątkowej sytuacji niewynikających z przyczyn leżących po stronie zamawiającego należy zaliczyć zdarzenia losowe o charakterze przyszłym i nieprzewidzianym, jak klęski żywiołowe (powodzie, lawiny, sezonowe pożary itp.), katastrofy, awarie, niespodziewane wypadki (zob. uchwałę z dnia 27 stycznia 2015 r., KIO/KD 2/15), a także zdarzenia wykraczające poza normalne warunki życia gospodarczego i społecznego.
Takie rozumienie wyjątkowej sytuacji, o której mowa w art. 214 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp, jest konieczne, ponieważ natychmiastowość wykonania zamówienia musi być konsekwencją wystąpienia wyjątkowej sytuacji, której wystąpienie nie może wynikać z przyczyn leżących po stronie zamawiającego, i której Zamawiający obiektywnie nie mógł on przewidzieć.
Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Krajowej Izby Odwoławczej przez pojęcie „wyjątkowej sytuacji”, którym posłużono się w przepisie art. 214 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp, należy rozumieć zjawiska losowe i niezależne od zamawiającego, takie jak klęski żywiołowe, katastrofy, awarie, wypadki. Specyfika wyjątkowej sytuacji musi powodować, że zamawiający nie będzie w stanie przewidzieć jej wystąpienia.
Wyjątkową sytuacją, o której mowa w art. 214 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp, nie może być sytuacja powstała na skutek zaniedbań zamawiającego.
Wyjątkową sytuacją, o której mowa w art. 214 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp, nie może być również sytuacja powstała wskutek świadomego działania lub zaniechania zamawiającego, który takimi działaniami lub zaniechaniami doprowadza do powstania sytuacji, gdy nie będzie można zachować terminów określonych dla innych trybów udzielenia zamówienia.
Ustawodawca w przepisie art. 214 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp wyraźnie wskazuje, że wyjątkowa sytuacja nie może wynikać z przyczyn leżących po stronie zamawiającego i musi być nieprzewidywalna dla zamawiającego.
Za wyjątkową sytuację nie można uznać uchylania się wykonawcy od zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego ani unieważnienia postępowania. Każdy zamawiający wszczynając postępowanie o udzielenie zamówienia musi liczyć się z tym, że wykonawca, którego oferta zostanie wybrana jako najkorzystniejsza, może uchylić się od zawarcia umowy lub konieczne będzie unieważnienie postępowania.
Orzecznictwo Krajowej Izby Odwoławczej dopuszcza zastosowanie trybu zamówienia z wolnej ręki w przypadku wypowiedzenia umowy (odstąpienia od umowy), jednak dotyczy ono sytuacji, gdy wykonawca tak dalece nienależycie realizował umowę w sprawie zamówienia publicznego, że zaistniało wysokie ryzyko niewykonania w terminie umowy - narastająca skala zaniedbań i zaległości zagraża należytemu wykonaniu umowy (tak w wyroku z dnia 16 listopada 2023 r., KIO 3202/23 i uchwale z dnia 6 sierpnia 2010 r., KIO/KD 58/10). Takie sytuacje w orzecznictwie uznaje się za wyjątkowe w rozumieniu art. 214 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp.
Czytaj portal wPrzetargach.pl i zostań ekspertem w zamówieniach publicznych