Zatrzymanie wadium w uchwale z dnia 22 czerwca 2017 r., III CZP 27/17
W uchwale z dnia 22 czerwca 2017 r., III CZP 27/17 Sąd Najwyższy wskazując na dwa przeciwstawne nurty orzecznicze, uznał, że czynność zatrzymania wadium zgodnie z brzmieniem art. 46 ust. 4a ustawy Pzp2004 (aktualnie art. 98 ust. 6 pkt 1 ustawy Pzp) została ściśle powiązana z treścią przepisu art. 26 ust. 3 ustawy Pzp2004 (aktualnie art. 128 ust. 1 ustawy Pzp).
Stanowisko Sądu:
„Nie ma podstaw by czynić jakiekolwiek rozróżnienie między desygnatami pojęć „dokumentów, o których mowa w art. 25 ust. 1” użytego w ust. 3 art. 26 i 46 ust. 4a ustawy Pzp2004, skoro pojęciom używanym w ramach tego samego tekstu prawnego należy nadawać taką samą treść. Ponadto art. 26 ust. 3 ustawy Pzp2004 traktuje w ten sam sposób dokumenty, oświadczenia, czy pełnomocnictwa wadliwe, zawierające błędy, jak i takie, które nie zostały przedłożone."
„Do przeciwnych wniosków nie prowadzi wykładnia funkcjonalna odwołująca się do uzasadnienia projektu ustawy wprowadzającej art. 46 ust. 4a ustawy Pzp2004, z którego wynika, że podstawowym celem ustawodawcy było zapobieganie zmowom przetargowym (por. druk sejmowy nr 471, Sejm VI kadencji). W jego treści wyraźnie bowiem podkreślono, że zatrzymanie wadium dotyczy sytuacji gdy wykonawca „w odpowiedzi na wezwanie, o którym mowa w art. 26 ust. 3, nie przedstawił dokumentów potwierdzających spełnianie warunków udziału w postępowaniu”. Stwierdzono także, że celowe jest zrównanie sytuacji wykonawcy, który „nie przedstawił dokumentów i oświadczeń potwierdzających spełnianie warunków udziału w postępowaniu w trybie art. 26 ust. 3” z sytuacją wykonawcy, który uchyla się od zawarcia umowy lub nie wnosi wymaganego zabezpieczenia należytego wykonania umowy. Posłużenie się tymi sformułowaniami już w uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej z dnia 4 września 2008 r. wskazuje na ciągłość intencji ustawodawcy w tym zakresie. Ustawa nowelizująca z dnia 22 czerwca 2016 r., nie wnosiła zatem do art. 46 ust. 4a ustawy Pzp nowych treści normatywnych, a jedynie doprecyzowała jego treść w kierunku od początku przyjmowanym przez ustawodawcę, rozstrzygając jednocześnie pojawiające się wątpliwości interpretacyjne.”
„Ograniczenie stosowania przepisu art. 46 ust. 4a ustawy Pzp „do sankcjonowania zupełnej bierności wykonawcy w niczym nie ograniczy zmów przetargowych, skoro celem uniknięcia zatrzymania wadium wystarczy złożenie jakiegokolwiek dokumentu czy oświadczenia, które wcale nie będzie musiało wykazywać okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 1 ustawy Pzp, co pozwoli na łatwe omijanie tak wykładanej regulacji prawnej przez nieuczciwych wykonawców. Przyjęcie takiego kierunku wykładni doprowadzi również do nierównego traktowania wykonawców podejmujących podobne działania zagrażające tokowi postępowania i osłabi ochronę zamawiającego przed nielojalnym zachowaniem wykonawców niwecząc rationem legis art. 46 ust. 4a ustawy Pzp2004”.
„Uzasadnienie projektu ustawy wprowadzającej art. 46 ust. 4a do prawa zamówień publicznych odwołuje się również do potrzeby zintensyfikowania ochrony interesów zamawiającego i zracjonalizowania wydatkowania środków publicznych. Tradycyjne funkcje wadium (zabezpieczające, kompensacyjne) zostały w prawie zamówień publicznych rozszerzone. Wadium ma zabezpieczać prawidłowy przebieg postępowania o udzielenie zamówienia publicznego, dyscyplinować oferentów, zapewniać ich lojalne współdziałanie z zamawiającym i przeciwdziałać wypaczeniu wyniku procedury zamówieniowej (funkcja sankcyjna i dyscyplinująca). Zdaniem Sądu przyjęcie, że art. 46 ust. 4a ustawy Pzp2004 sankcjonuje tylko całkowitą bierność wykonawcy nie zapewni realizacji celów zamierzonych przez ustawodawcę. W ocenie Sądu nie ma podstaw do przyjęcia, by sankcja utraty wadium mogła zostać zastosowana w stosunku do wykonawcy, który - działając w dobrej wierze - doręczył zamawiającemu dokumenty, niepotwierdzające jednak, w ocenie zamawiającego, spełnienia wymagań dotyczących uczestnictwa w przetargu."
„Wykonawca, który zamierza uczestniczyć w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego „zapoznaje się z warunkami uczestnictwa i powinien dokładać należytej staranności na wszystkich etapach tego postępowania oraz adekwatnie reagować na kolejno ujawniające się okoliczności, które mogą stanąć na przeszkodzie uzyskaniu zamówienia. Oferent przystępując do przetargu o zamówienie publiczne, akceptuje nie tylko obowiązek wniesienia wadium, ale również ustawowe warunki utraty prawa do żądania jego zwrotu. Jednak wykonawca działający w dobrej może podjąć skuteczną obronę przed zatrzymaniem wadium, wykazując że niezłożenie dokumentów i oświadczeń, o których mowa w art. 25 ust. 1, lub pełnomocnictw nastąpiło z przyczyn nie leżących po jego stronie.”
Reasumując Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem, że przepis art. 46 ust. 4a ustawy Pzp2004 może być stosowany jedynie w przypadku wykazania zmowy przetargowej, skoro wadium ma być w zamyśle ustawodawcy instrumentem, który prewencyjnie jej zapobiega czyniąc manipulowanie wynikiem przetargu nieopłacalnym.
Stanowisko wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 2017 r., III CZP 27/17 znajduje zastosowane na gruncie obowiązującego przepisu art. 98 ust. 6 pkt 1 ustawy Pzp i zostało przyjęte w orzecznictwie Krajowej Izby Odwoławczej i sądowym (wyrok z dnia 7 października 2024 r., KIO 3263/24, wyrok z dnia 8 lutego 2023 r., KIO 179/23, wyrok z dnia 12 kwietnia 2023 r., KIO 868/23, wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 23 lutego 2024 r., Ca 57/24).
Czytaj portal wPrzetargach.pl i zostań ekspertem w zamówieniach publicznych