Powołany przez Zamawiającego art. 67 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy Pzp określa jedną z przesłanek zastosowania trybu zamówienia z wolnej ręki, a mianowicie tę przesłankę, którą zamawiający - w niniejszym stanie faktycznym - wskazał jako podstawę jego zastosowania. W myśl wyżej powołanego przepisu dla zastosowania tego trybu koniecznym jest wykazanie, iż „dostawy, usługi lub roboty budowlane mogą być świadczone tylko przez jednego wykonawcę: (...) z przyczyn związanych z ochroną praw wyłącznych, wynikających z odrębnych przepisów.”. Przyczyna ta musi mieć jednak charakter obiektywny.

W treści SIWZ zostało przewidziane, że wynagrodzenie należne wykonawcy obliczane będzie według cen jednostkowych podanych w formularzu cenowym. Przewidzenie tego rodzaju ustalania wynagrodzenia wykonawcy co do zasady uprawnia i obliguje zamawiającego do badania również cen jednostkowych przewidzianych za wykonanie poszczególnych prac w ramach przedmiotu zamówienia.

Instytucja samooczyszczenia (self-cleaningu) została wskazana w art. 57 ust. 6 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2014/24/UE z dnia 26 lutego 2014 r. w sprawie zamówień publicznych, uchylająca dyrektywę 2004/18/WE. Zgodnie z tym przepisem każdy wykonawca może przedstawić dowody na to, że podjęte przez niego środki są wystarczające do wykazania jego rzetelności pomimo istnienia odpowiedniej podstawy wykluczenia. Jeżeli takie dowody zostaną uznane za wystarczające, dany wykonawca nie zostanie wykluczony z postępowania o udzielenie zamówienia.

Gmina W. (zwana dalej „Zamawiającym”), udzieliła zamówienia publicznego w trybie z wolnej ręki, którego przedmiotem jest „Wykonanie interwencyjnych badań archeologicznych w obszarze realizacji inwestycji pn. (…)”, na podstawie art. 67 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (…; zwanej dalej: „ustawą P.z.p.”).

Tryb zamówienia z wolnej ręki, jako niekonkurencyjny tryb udzielenia zamówienia, może być zastosowany tylko w przypadkach określonych w ustawie z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1710 z późn. zm., dalej jako: „ustawa Pzp”).

Krajowa Izba Odwoławcza rozważając argumentacją stron jak i uczestnika w kontekście ustalonego stanu faktycznego sprawy, uznała za nieuprawnione dokonanie korekty/poprawy oferty wykonawcy wybranego z powołaniem się na treść art. 223 ust. 2 pkt 3 ustawy Pzp. 

Zaistniałą sytuację w sprawie Krajowa Izba Odwoławcza zakwalifikowała jako spełniającą normę art. 226 ust. 1 pkt 5 i pkt 10 ustawy Pzp, czyli do niezgodności z warunkami zamówienia i jako zawierającą błędy w obliczeniu ceny lub kosztu. 

Ponadto należy zauważyć, że Krajowa Izba Odwoławcza w wyroku z dnia 20 kwietnia 2017 r. wydanym w sprawie o sygn. akt KIO 681/17 stwierdziła, że: (…) Obowiązkiem wykonawcy, wezwanego do złożenia wyjaśnień jest przedstawienie przekonywujących wyjaśnień i dowodów na potwierdzenie tego, że cena oferty została skalkulowana w sposób rzetelny i gwarantuje realizację całego zakresu objętego zamówieniem.