Unieważnienie postępowania, jeżeli zamawiający nie posiada środków finansowych na realizację zamówienia

Na podstawie art. 255 pkt 3 ustawy Pzp zamawiający unieważnia postępowanie o udzielenie zamówienia, jeżeli cena lub koszt najkorzystniejszej oferty lub oferta z najniższą ceną przewyższa kwotę, którą zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, chyba że zamawiający może zwiększyć tę kwotę do ceny lub kosztu najkorzystniejszej oferty.

Celem art. 255 pkt 3 ustawy Pzp jest uniknięcie unieważnienia postępowania w sytuacji, gdy cena najkorzystniejszej oferty lub oferta z najniższą ceną przewyższa kwotę, którą zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, a zamawiający posiada dodatkowe środki pieniężne na wykonanie zamówienia i może zwiększyć tę kwotę do ceny najkorzystniejszej oferty. 

Przesłankę unieważnienia postępowania na podstawie art. 255 pkt 3 ustawy Pzp odnieść należy do kwoty, jaką zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, udostępnionej najpóźniej przed otwarciem ofert, na stronie internetowej prowadzonego postępowania.

Z przepisu art. 255 pkt 3 ustawy Pzp wynika, że co do zasady unieważnienie postępowania na podstawie tego przepisu może nastąpić wtedy, gdy zamawiający przed unieważnieniem postępowania dokona wyboru najkorzystniejszej oferty („jeżeli cena lub koszt najkorzystniejszej oferty”). Zamawiający może unieważnić postępowanie na podstawie art. 255 pkt 3 ustawy Pzp również przed wyborem najkorzystniejszej oferty. Jeżeli po otwarciu ofert ceny wszystkich ofert przewyższają kwotę, którą zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, w ofertach nie występują oczywiste omyłki rachunkowe i inne omyłki polegające na niezgodności oferty z dokumentami zamówienia, niepowodujące istotnych zmian w treści oferty i zamawiający nie może zwiększyć tej kwoty do najniższej ceny, zamawiający nie dokonuje badania i oceny ofert, kwalifikacji podmiotowej wykonawcy, którego oferta zostałaby najwyżej oceniona oraz wyboru najkorzystniejszej oferty (zob. wyrok z dnia 13 marca 2018 r., KIO 391/18). W takim przypadku w uzasadnieniu unieważnienia postępowania zamawiający podaje, że oferta z najniższą ceną przewyższa kwotę, którą zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia i zamawiający nie może zwiększyć tej kwoty do najniższej ceny. W takim przypadku, w celu unieważnienia postępowania na podstawie art. 255 pkt 3 ustawy Pzp, nie dokonuje się wyboru najkorzystniejszej oferty.

Analogicznie w przypadku, gdy po badaniu ofert, ceny wszystkich ofert niepodlegających odrzuceniu będą przewyższać kwotę, którą zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia i zamawiający nie będzie mógł zwiększyć tej kwoty do najniższej ceny. W takim przypadku, w celu unieważnienia postępowania na podstawie art. 255 pkt 3 ustawy Pzp, również nie dokonuje się wyboru najkorzystniejszej oferty.

Unieważnienie postępowania na podstawie art. 255 pkt 3 ustawy Pzp jest możliwe również ze względu na zmniejszenie się kwoty, jaką zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, jeżeli zmniejszenie to wynika z okoliczności nieprzewidzianych i niezależnych od zamawiającego, które zaistniały po otwarciu ofert (zob. wyrok z dnia 8 października 2010 r., KIO/UZP 2091/10). 

Skoro art. 255 pkt 3 ustawy Pzp przewiduje możliwość zwiększenia kwoty przeznaczonej na sfinansowanie zamówienia, to ustawodawca decyzję w tym zakresie pozostawił wyłącznie zamawiającemu. Przepis art. 255 pkt 3 ustawy Pzp nie nakłada na zamawiającego obowiązku zwiększenia kwoty przeznaczonej na sfinansowanie zamówienia, ani też nie umożliwia wykonawcy badania rzeczywistych możliwości finansowych zamawiającego. Pogląd taki jest ugruntowany w orzecznictwie (zob. wyroki z dnia 14 marca 2014 r., KIO 392/14, z dnia 5 listopada 2015 r. KIO 2300/15,  z dnia 16 sierpnia 2016 r. KIO 1384/16, KIO 1401/16, KIO 1402/16, KIO 104/16 i KIO 1413/16). 
 

Zwiększenie kwoty przeznaczonej na realizację zamówienia należy oceniać jako wyjątek do zasady realizacji zamówienia publicznego za kwotę podana bezpośrednio przed otwarciem ofert. 

Ewentualne zwiększenie kwoty, którą zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia do ceny lub kosztu najkorzystniejszej oferty jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem zamawiającego. Decyzję o unieważnieniu postępowania na podstawie art. 255 pkt 3 ustawy Pzp zamawiający podejmuje w pewnych, określonych warunkach rynkowych i w granicach wyznaczonych przez siebie możliwości finansowych do jakich realizacja danego zamówienia publicznego jest dla niego opłacalna. Zamawiający ma zatem pełną autonomię co do podjęcia decyzji o poszukiwaniu dodatkowych środków na realizacje zamówienia. A contario, zamawiający nie jest obligowany do podjęcia jakichkolwiek działań celem zwiększenia kwoty ponad kwotę przeznaczoną na realizację zamówienia publicznego.

Zastrzeżenie poczynione w art. 255 pkt 3 ustawy Pzp „chyba że zamawiający może zwiększyć tę kwotę do ceny lub kosztu najkorzystniejszej oferty”, należy interpretować nie jako obowiązek zamawiającego do wykazania w ramach podstaw unieważnienia postępowania swoich hipotetycznych możliwości, ale jako uprawnienie do podjęcia decyzji co do zwiększenia kwotę, którą zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia. 

Skoro zwiększenie kwoty przeznaczonej na realizację zamówienia leży w wyłącznej gestii zamawiającego to odmowa zwiększenia tej kwoty nie może stanowić podstawy do jakichkolwiek roszczeń. Wykonawca nie może zatem domagać się od zamawiającego zwiększenia kwoty przeznaczonej na sfinansowanie. 

Wszelkie czynności zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, muszą być przeprowadzone z poszanowaniem zasady przejrzystości. Przestrzeganie tej zasady oznacza między innymi, że w przypadku unieważnienia postępowania na podstawie art. 255 pkt 3 ustawy Pzp, w postępowaniu prowadzonym w trybie przetargu nieograniczonego i trybie podstawowym w wariancie 1, o unieważnieniu postępowania o udzielenie zamówienia zamawiający zawiadamia równocześnie wykonawców, którzy złożyli oferty podając uzasadnienie faktyczne i prawne (art. 260 ust. 1 ustawy Pzp). Informację o unieważnieniu postępowania podając uzasadnienie faktyczne i prawne zamawiający udostępnia niezwłocznie na stronie internetowej prowadzonego postępowania (art. 260 ust. 2 ustawy Pzp).

W przypadku unieważnienia postępowania o udzielenie zamówienia zamawiający niezwłocznie zawiadamia wykonawców, którzy ubiegali się o udzielenie zamówienia w tym postępowaniu, o wszczęciu kolejnego postępowania, które dotyczy tego samego przedmiotu zamówienia lub obejmuje ten sam przedmiot zamówienia (art. 262 ustawy Pzp).

Zamawiający nie później niż w terminie 30 dni od dnia zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia przekazuje do publikacji Urzędowi Publikacji Unii Europejskiej ogłoszenie o udzieleniu zamówienia zawierające informację o wynikach tego postępowania (art. 265 ust. 1 ustawy Pzp).

Zamawiający nie później niż w terminie 30 dni od dnia zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia zamieszcza w Biuletynie Zamówień Publicznych ogłoszenie o wyniku postępowania zawierające informację o udzieleniu zamówienia lub unieważnieniu postępowania (art. 309 ust. 1 ustawy Pzp).
 
Józef Edmund Nowicki
 

ś